Author: ข่าวกรุงเทพฯ

ยุทธศาสตร์การแผ่อิทธิพลด้วยระเบียงเศรษฐกิจจีน – เมียนมา คอลัมน์ เมียงมอง เมียนมา โดย กริช อึ้งวิฑูรสถิตย์

เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา เราได้เห็นภาพ พลเอกอาวุโส เมียน อ่อง หล่าย ได้ไปตรวจเยี่ยมโครงการก่อสร้างสถานีรถไฟความเร็วสูงจีน-เมียนมา ที่เมืองปิ่นอู ลิน (เดิมชื่อเมืองเม่ เมี่ยว) ในโครงการระเบียงเศรษฐกิจจีน-เมียนมา ซึ่งเป็นโครงการสำคัญที่สร้างเสริมความร่วมทางด้านเศรษฐกิจของทั้งสองประเทศ แต่ในมุมมองของผม ผมเชื่อว่าหากโครงการนี้สำเร็จ นอกจากจะเป็นการกระตุ้นเศรษฐกิจ ยังสามารถเสริมสร้างอิทธิพลทางด้านภูมิ-รัฐศาสตร์อีกด้วยครับ

เป็นที่ทราบดีว่า ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา “ระเบียงเศรษฐกิจจีน-เมียนมา” (China-Myanmar Economic Corridor: CMEC) ได้กลายเป็นหนึ่งในโครงการที่ถูกจับตามองมากที่สุด ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพราะแม้ชื่อจะฟังดูเป็นโครงการด้านเศรษฐกิจที่มุ่งสร้างถนน รถไฟ และท่าเรือ เพื่อการพัฒนาทางด้านเศรษฐกิจของทั้งสองประเทศ แต่หากมองให้ลึกลงไป เราจะพบว่านี่คือ “หมากสำคัญในเกมภูมิ-รัฐศาสตร์” ที่รัฐบาลจีนได้วางไว้อย่างรอบคอบ เพื่อขยายอิทธิพลของตนในภูมิภาคนี้ และลดการพึ่งพาเส้นทางทะเลที่ถูกควบคุมโดยสหรัฐอเมริกา และพันธมิตรชาติตะวันตก อีกทั้งยังเป็นการเปิดประตูหลังบ้าน(ฝั่งตะวันตกของประเทศ) จากทางฝั่งเมืองคุนหมิงมณฑลยูนนาน สู่ทะเลอันดามัน ที่เป็นเส้นเลือดใหม่ของจีน

โครงการ CMEC เป็นส่วนหนึ่งของโครงการยักษ์ใหญ่ “Belt and Road Initiative” (BRI) ที่รัฐบาลจีนได้ผลักดันตั้งแต่ปี 2013 มีเป้าหมายเพื่อเชื่อมโยงเมืองคุนหมิงในมณฑลยูนนาน เข้ากับเมืองท่าสำคัญของประเทศเมียนมาอย่างกรุงย่างกุ้ง มัณฑะเลย์ และจ้าวผลิ่ว (Kyaukphyu) บนชายฝั่งทะเลอันดามัน รวมระยะความยาวกว่า 1,700 กิโลเมตร นี่คือการสร้างเครือข่ายโครงสร้างพื้นฐาน ถนน รถไฟ ท่อส่งน้ำมัน และท่าเรือ เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจในพื้นที่ด้อยพัฒนา

แต่ในเชิงยุทธศาสตร์แล้ว มันคือ “ทางออกทะเลสายใหม่ของจีน” ที่จะช่วยให้จีนสามารถนำเข้าน้ำมันจากตะวันออกกลาง หรือส่งออกสินค้าไปยังตลาดยุโรป โดยไม่ต้องผ่าน “ช่องแคบมะละกา” เหมือนที่ผ่านๆ มา ซึ่งเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สหรัฐอเมริกา และประเทศพันธมิตรควบคุมอยู่ นักวิเคราะห์หลายคนที่ต่างมองเห็น และเรียกปัญหานี้ว่า “Malacca Dilemma” หรือ “กับดักช่องแคบมะละกา” เพราะหากเกิดความขัดแย้งทางทะเลขึ้นจริง จีนอาจถูกตัดขาดจากเส้นทางพลังงานหลักของตนทันที การมีเส้นทาง CMEC ผ่านเมียนมาจึงเป็นเหมือน “ประกันความมั่นคงทางพลังงาน” ของจีนในระยะยาวครับ

ต้องเข้าใจว่า ในยุคปัจจุบันนี้ เศรษฐกิจคือเครื่องมือ อิทธิพลคือเป้าหมาย แม้โครงการนี้จะถูกเสนอในกรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจ แต่แท้จริงแล้ว CMEC คือ “หมากทางภูมิรัฐศาสตร์” ที่รัฐบาลจีนใช้เพื่อสร้างอิทธิพลในประเทศเมียนมาและภูมิภาคโดยรอบ ในอีกประเด็นหนึ่ง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศเมียนมา มีชายแดนติดอยู่กับภาคตะวันตกของประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน มีความยาวกว่าสองพันกิโลเมตร ซึ่งจะทำให้ประเทศจีนเข้าถึงทะเลอันดามันได้โดยตรง

นอกจากนี้เมียนมายังเป็น “กันชน” ให้ระหว่างจีนกับอินเดีย ซึ่งอินเดียก็เป็นคู่แข่งสำคัญทางยุทธศาสตร์ของจีน เพราะอินเดียมีประชากรมากเป็นอันดับหนึ่งของโลก แซงหน้าจีนไปแล้ว ดังนั้นการลงทุนของจีนในประเทศเมียนมา จึงไม่ได้มีเป้าหมายเพียงผลกำไรทางเศรษฐกิจ แต่คือการ “ซื้อความสัมพันธ์ระยะยาว” และ “ยึดพื้นที่เชิงยุทธศาสตร์” ที่จะเป็นประโยชน์ทั้งทางทหารและการเมืองในอนาคตนั่นเอง

ไม่เพียงเท่านั้น โครงการท่าเรือและเขตเศรษฐกิจพิเศษที่จ้าวผลิ่ว (Kyaukphyu SEZ) ยังอาจกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ของจีนในมหาสมุทรอินเดีย คล้ายกับท่าเรือHambantota ของศรีลังกา หรือ Gwadar ของปากีสถาน ซึ่งล้วนอยู่ในยุทธศาสตร์ “String of Pearls” ของจีนในกลุ่มประเทศกรอบความร่วมมือ BIMSTEC เครือข่ายท่าเรือรอบมหาสมุทรอินเดีย ที่ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน สามารถใช้ประโยชน์ทั้งทางการค้าและทางทหารได้ในอนาคตครับ

จะเห็นว่าสถานการณ์ของประเทศเมียนมาในยุคนี้ ไม่มีทางเลือกมากนัก เพราะช่วงที่โครงการนี้ก่อเกิด อยู่ในยุคของรัฐบาลที่ปกครองโดยฯพณฯท่าน เต็ง เส่ง ต่อจากนั้นในช่วงปี 2020 ประเทศเมียนมาได้ถูกเจ้าโรคระบาด COVID-19 สร้างผลกระทบที่รุนแรงมากกว่าประเทศอื่นๆ ต่อมาในปี 2021ได้เกิดจากการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ทำให้เกิดความไม่สงบเกิดขึ้น ส่งผลให้เศรษฐกิจตกต่ำสุดๆ ดังนั้นการเลือกที่จะเป็นทางผ่านให้แก่ยักษ์ใหญ่จีน ซึ่งถึงแม้เมียนมาเจ้าของพื้นที่จะได้รับผลประโยชน์จากโครงการ CMEC น้อยกว่าเจ้าของโครงการ(จีน) อีกทั้งประเทศเมียนมาก็ยังมีความเสี่ยงมากกว่าอีกหลายด้าน เมียนมาก็ต้องเกาะไว้อย่างเหนียวแน่นครับ

สำหรับในด้านผลประโยชน์ที่เมียนมาได้รับจากโครงการนี้ คือโอกาสด้านการลงทุนและพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน แต่ก็ต้องแลกมาด้วยความเสี่ยงทางเศรษฐกิจและอธิปไตยทางการเมือง โดยรัฐบาลเมียนมาจะได้รับเงินลงทุนหลายพันล้านดอลลาร์จากจีน โดยเฉพาะในช่วงหลังปี 2021 ที่ประเทศถูกคว่ำบาตรจากชาติตะวันตก ทำให้จีนแทบจะกลายเป็น “ผู้สนับสนุนหลัก” เพียงรายเดียว แต่การพึ่งพาประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีนมากจนเกินไป จะทำให้เมียนมาต้องอยู่ในสถานะ “ลูกหนี้เชิงยุทธศาสตร์” ที่ถูกจำกัดอำนาจต่อรอง

ยิ่งไปกว่านั้นโครงการหลายแห่งของ CMEC ดำเนินอยู่ในพื้นที่ขัดแย้ง เช่น รัฐยะไข่ รัฐฉานและรัฐคะฉิ่น ซึ่งมีกลุ่มชาติพันธุ์ติดอาวุธจำนวนมาก ความไม่มั่นคงในพื้นที่เหล่านี้ ทำให้โครงการมีความเสี่ยงสูง และอาจจะสร้างความไม่พอใจในหมู่ประชาชนที่เป็นฝ่ายต่อต้าน ที่อาจจะมองว่ารัฐบาลเมียนมายอมให้รัฐบาลจีนเข้ามาครอบงำผลประโยชน์ของชาติได้

แม้ในทางตรงกันข้าม การแผ่อิทธิพลของประเทศจีน ที่แผ่ไกลกว่าชายแดนเมียนมาโครงการ CMEC ไม่ได้ส่งผลเฉพาะต่อเมียนมาเท่านั้น แต่ยังเปลี่ยนความสมดุลอำนาจของภูมิภาคไปด้วย จะเห็นได้ว่า ประเทศอินเดียเองก็อาจจะรู้สึกว่ากำลังถูกคุกคามทางอิทธิพล จากการที่ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีนมีฐานยุทธศาสตร์ในเมียนมา ซึ่งอยู่ใกล้อ่าวเบงกอลและชายฝั่งตะวันตกของอินเดียก็เป็นไปได้ยิ่งครับ

สำหรับประเทศไทยเราเอง ก็จะต้องสนใจความเชื่อมโยงของโครงการนี้ เข้ากับระบบคมนาคมของเรา เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายเศรษฐกิจใหม่ในภูมิภาค เพราะนี่คืออีกหนึ่งในยุทธศาสตร์ที่จะเปลี่ยนไปอย่างไม่ต้องสงสัย การค้า-การลงทุนที่จะเข้ามาสู่ภูมิภาค CLMVT โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศไทยเรา ต้องปรับตัวรองรับผลที่จะตามมาในอนาคต เพราะหากสันติภาพเข้าสู่ประเทศเมียนมา ทุกอย่างสงบลง จะทำให้โฉมใหม่การการค้า-การลงทุนจากจีนแผ่นดินใหญ่ ก็จะเปลี่ยนไปอย่างมากเลยละครับ ถ้าเราไม่ได้มีการเตรียมการที่ดี เราอาจจะพลาดรถไฟขบวนนี้ก็ได้ครับ

หากเรามองให้กว้างออกไปอีก เชื่อว่าสหรัฐอเมริกาก็กำลังจับตามองโครงการ CMEC ด้วยเช่นกัน เพราะนี่จะเป็นเครื่องมือของรัฐบาลจีน ในการขยายอิทธิพลทางภูมิ-รัฐศาสตร์เข้าสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทะเลจีนใต้ มหาสมุทรแปซิฟิกและมหาสมุทรอินเดีย  นอกจากนี้ อาเซียนเองก็อยู่ในสถานะลำบาก เพราะแม้จะได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจ แต่ก็ต้องระวังไม่ให้ภูมิภาคนี้กลายเป็นเวทีแข่งขันของมหาอำนาจ ที่จะตามอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

กล่าวอีกอย่างหนึ่ง CMEC คือ “จิ๊กซอว์สำคัญ” ที่เชื่อมโครงข่ายอิทธิพลของประเทศจีนจากแผ่นดินใหญ่ไปสู่ทะเล ซึ่งจะทำให้ประเทศสาธารณประชาชนจีนมีบทบาทในภูมิภาคที่เคยเป็นเขตอิทธิพลของสหรัฐอเมริกาและชาติตะวันตกอย่างชัดเจนมากขึ้น

นี่คือเส้นทางเศรษฐกิจสู่เส้นเลือดภูมิ-รัฐศาสตร์ หากมองจากมุมผลประโยชน์รัฐบาลจีนคือฝ่ายที่ได้มากกว่าอย่างไม่ต้องสงสัย ประเทศสาธารณรัฐประชาชนจีน จะได้ทั้งเส้นทางยุทธศาสตร์ใหม่ พลังงาน ทรัพยากร และอิทธิพลทางการเมืองในเมียนมา แต่ในส่วนของประเทศเมียนมา จะได้เพียงผลประโยชน์ระยะสั้น ในรูปแบบการลงทุนและการจ้างงาน แต่ต้องแบกรับความเสี่ยงด้านหนี้สิน การพึ่งพาต่างชาติ และยังมีความขัดแย้งภายใน ที่อาจปะทุจากการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว

ดังนั้นภาพใหญ่ CMEC ในสายตาของผม จึงไม่ใช่เป็นเพียงโครงการทางด้านเศรษฐกิจหรือการค้า แบบที่เราเห็นบนแผนที่ทางการจีนวางไว้เท่านั้น  แต่มันคือ “ยุทธศาสตร์การขยายอิทธิพลแบบนุ่มนวล” ของประเทศสาธารณประชาชนจีน ที่ผสานกับแผนทางด้านเศรษฐกิจให้เข้ากับความมั่นคง และกำลังจะเปลี่ยนภูมิรัฐศาสตร์ของภูมิภาคไปอย่างเงียบ ๆ แต่ทรงพลังอย่างยิ่งทีเดียวครับ

วันจันทร์ ที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2568, 06.00 น.

4 เดือนกับความพยายามของรัฐบาลนายกรัฐมนตรี “อนุทิน ชาญวีรกูล” ที่ต้องการกระตุ้นการใช้จ่ายคนไทยในระยะสั้น และฟื้นฟูเศรษฐกิจไทยในระยะยาว ซึ่งดูเหมือนว่า “ท้าทายความสำเร็จอย่างยิ่งยวด”

อย่างไรก็ตาม ด้วยพลังขับเคลื่อนของรัฐบาล และรัฐมนตรีเศรษฐกิจคนนอก ได้ผลักดันโครงการ “คนละครึ่งพลัส” ออกมาได้สำเร็จ จะเริ่มใช้จ่ายวันแรกวันที่

29 ต.ค.นี้ รวมทั้งยังได้ผ่าน 5 มาตรการ โดยเฉพาะมาตรการภาษีเพื่อกระตุ้นการท่องเที่ยวเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา และการประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) เศรษฐกิจวันที่ 27 ต.ค.นี้ กำลังจะผลักดันมาตรการ Quick Big Win ด้านพลังงาน ออกมาอีก คาดว่าจะเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจได้หลักแสนล้านบาท

“ทีมเศรษฐกิจไทยรัฐ” จึงขอชวนมองข้ามช็อตไปดูใน 4 เดือนข้างหน้า ว่า ทิศทางเศรษฐกิจไทยจะไปทางใด โดยมองจากมุมมองของผู้เชี่ยวชาญเศรษฐกิจ เริ่มต้นจาก ดร.กิริฎา เภาพิจิตร กรรมการผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงพาณิชย์ ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล ประธานกรรมการสภาธุรกิจตลาดทุนไทย (FETCO) และดร.ฐิติมา ชูเชิด ผู้อำนวยการอาวุโส ฝ่ายวิจัยเศรษฐกิจมหภาค ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC)

ทั้งหมดมองตรงกันว่า มาตรการที่รัฐบาลออกมาดำเนินการระยะสั้น ถือว่า “สอบผ่าน” ทำดี ทำถึง ถูกต้องตรงใจคนไทยที่อยู่ในภาวะกระเป๋าแบน แต่แน่นอนว่า ยังมีความเสี่ยงจากทั้งในและนอกประเทศ รวมทั้งความไม่แน่นอนทางการเมืองที่แทรกเข้ามาเป็นยาขม ทำให้รัฐบาลสะดุด ต้องยุบสภาใน 4 เดือน ขณะที่ปัญหาเชิงโครงสร้างเดิมยังไม่ได้รับการแก้ไขให้หายไป

แม้ความพยายามได้เต็มสิบ แต่ผลของมาตรการยังทำได้แค่พยุงเศรษฐกิจระยะสั้นไม่ให้ดิ่งลงก้นเหว จึงมองตรงกันว่า “ถ้าปีนี้เผาหลอก ปีหน้าน่าจะเป็นเผาจริง” และการขยายตัวของเศรษฐกิจก็น่าจะลดลง

ทั้ง 3 คนยังได้ฝาก “สิ่งที่รัฐบาลกำลังจะทำ หรือจำเป็นต้องทำโดยด่วน” เพื่อให้เศรษฐกิจไทยกลับไปสดใสดั่งเดิมไปยังรัฐบาล หากรัฐบาลเปิดใจกว้าง พิจารณาและดำเนินการตามที่เสนอมา ไม่แน่ว่าเศรษฐกิจไทยที่มองกันว่าจะซบเซาต่อ อาจฟื้นเข้าสู่แม่น้ำสายใหม่ที่สวยใสและอุดมสมบูรณ์

ดร.กิริฎา เภาพิจิตร
กรรมการผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงพาณิชย์

“เศรษฐกิจไทยในช่วง 4 เดือนของรัฐบาลชุดนี้ มั่นใจว่าจะขยายตัวได้ไม่ต่ำกว่า 2% เนื่องจากรัฐบาลได้ใช้งบ 44,000 ล้านบาทออกมาตรการ “คนละครึ่งพลัส” ที่ช่วยให้ประชาชนมีเงินใช้จ่าย เป็นการเพิ่มเงินให้เข้ามาหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจ”

โดยคนละครึ่งพลัสจะช่วยผลักดันให้ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) เพิ่มขึ้นได้อย่างน้อย 0.2-0.3% และยังมีมาตรการลดหย่อนภาษีเพื่อกระตุ้นการท่องเที่ยวในประเทศ ที่จะช่วยทำให้การท่องเที่ยวปลายปีกลับมาคึกคัก และเกิดการใช้จ่ายเพิ่มขึ้นอีก

สำหรับกระทรวงพาณิชย์มีโครงการช่วยลดค่าครองชีพ และเพิ่มเงินในกระเป๋าประชาชน เพื่อเพิ่มกำลังซื้อ เช่น ร่วมมือโรงพยาบาลเอกชน เปิดเผยราคายาก่อนจ่าย เพื่อเพิ่มทางเลือกให้ประชาชนนำใบสั่งยาไปซื้อยานอกโรงพยาบาล ซึ่งเตรียมเปิดตัวโครงการวันที่ 4 พ.ย.นี้ ประเมินว่า จะลดรายจ่ายประชาชนได้ 32,000 ล้านบาทต่อปี ทำให้ประชาชนมีเงินใช้จ่ายอย่างอื่นมากขึ้น

รวมถึงการสร้างเสถียรภาพราคาสินค้าเกษตร เพิ่มรายได้ให้เกษตรกร, เจรจาภาษีตอบโต้กับสหรัฐฯ ผลักดันการส่งออก เพื่อนำรายได้เข้าประเทศ, แก้ปัญหาชายแดนไทย-กัมพูชา เพื่อทำให้การค้า การส่งออก และชีวิตประชาชนกลับคืนสู่ปกติ, ยกระดับศักยภาพผู้ประกอบการรายย่อย รายกลาง และเล็ก เพื่อให้ทำธุรกิจได้อย่างแข็งแกร่ง ซึ่งทั้งหมดนี้จะช่วยผลักดันเศรษฐกิจให้เติบโตขึ้นได้

“เดิมคาดว่าปีนี้ GDP จะเติบโต 1.8% แต่เมื่อรัฐบาลออกมาตรการคนละครึ่งพลัส ที่จะเพิ่ม GDP อีก 0.2–0.3% รวมกับมาตรการลดหย่อนภาษีเพื่อกระตุ้นการท่องเที่ยวของกระทรวงการคลัง และมาตรการกระตุ้นของกระทรวงอื่นๆ รวมทั้งของกระทรวงพาณิชย์ ก็น่าจะทำให้เศรษฐกิจทั้งปีนี้ เติบโตได้เกิน 2%”

ทั้งนี้ แม้เศรษฐกิจไทยปีนี้เติบโตได้ แต่ยังคงเติบโตเป็นรูปตัวเค (K) ที่มี 2 ขา ทั้งเคขาบนและขาล่าง โดยภาคที่ได้รับประโยชน์ หรืออยู่ในช่วงขาบน คือ กลุ่มส่งออก เช่น อาหาร น้ำตาล สินค้าที่เกี่ยวกับดิจิทัล และเทคโนโลยี ฯลฯ แต่ถ้าอยู่ในกลุ่มอสังหาริมทรัพย์ หรือภาคเกษตรบางสินค้า เช่น ข้าว ก็ยังลำบากอยู่

ส่วนการวางรากฐานในระยะยาว ตามนโยบายนายกฯนั้น จะเน้นการทำให้ประชาชนสร้างรายได้ด้วยตนเอง และ upskill ผู้ประกอบการให้ทำธุรกิจได้อย่างเข้มแข็ง อย่าง คนละครึ่งพลัส เฟส 2 ที่จะเริ่มเดือน ม.ค.69 จะพัฒนาศักยภาพการทำธุรกิจของร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการด้วย เช่น อบรมดิจิทัล เพื่อให้ค้าขายทางออนไลน์ได้

“กระทรวงพาณิชย์ก็มีโครงการพัฒนาศักยภาพ SME อยู่มาก ที่ช่วยทำให้ผู้ประกอบการแข็งแกร่ง รวมถึงส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกพืชอื่นเสริม นอกจากการปลูกพืชหลักอย่างเดียว เพื่อเพิ่มรายได้ เช่น อะโวคาโด หน่อไม้ฝรั่ง กล้วยหอมทอง โดยเน้นพืชที่มีตลาดรองรับ เอาการตลาดนำการผลิต จะได้ไม่ผลิตจนล้นตลาด และขาดทุน”

ส่วนเศรษฐกิจปี 69 น่าจะเติบโตน้อยกว่าปี 68 เพราะได้รับผลกระทบจากภาษีสหรัฐฯทั้งปี ประเทศคู่ค้าก็กระทบเช่นกัน หากปี 68 เติบโต 2.2% ปี 69 ก็น่าจะได้ราว 2% แต่ถ้าปีนี้จบที่ 2% ปีหน้าก็อาจโต 1.8%

ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล
ประธานกรรมการสภาธุรกิจตลาดทุนไทย (FETCO)

“ในช่วง 4 เดือนของรัฐบาลนี้ เศรษฐกิจไทยจะเป็นอย่างไร แนวทางในการผลักดันเศรษฐกิจ และความยากในการบริหารเศรษฐกิจจะเป็นอย่างไร อยู่ที่ 3 ประเด็น คือ เศรษฐกิจไทยอ่อนแอมานาน มีระยะเวลาสั้นในการบริหาร และการเมืองที่รออยู่ข้างหน้า” ดร.กอบศักดิ์ เริ่มต้นวิเคราะห์เศรษฐกิจไทยจากมุมมองนักเศรษฐศาสตร์ ที่เคยทำงานการเมือง ทำนโยบายต่างๆ รวมถึงเป็นรัฐมนตรีในช่วง 1 ปีกว่าๆ

สำหรับประเด็นแรก เศรษฐกิจไทยอ่อนแอนั้น จากประมาณการของรัฐบาล หากไม่ทำอะไรเลย เศรษฐกิจไทยไตรมาสสุดท้ายของปีนี้ จะขยายตัวได้เพียง 0.3% และปีหน้าจะขยายตัวได้ 1.5% เพราะการส่งออกได้รับผลกระทบจากสงครามการค้าโลก และได้เร่งส่งออกในช่วงครึ่งปีแรก ขณะที่การท่องเที่ยวยังไม่พื้นตัว นักท่องเที่ยวต่างประเทศเข้าไทยน้อยลงจากปีก่อน และรายได้จากการท่องเที่ยวลดลง ตลอดจนภาคการผลิตและโรงงานอุตสาหกรรมหลัก ยังได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยี ทำให้มีการปิดโรงงานสำคัญอย่างต่อเนื่อง

ส่วนการมีเวลาสั้นเพียง 4 เดือนนั้น ทำให้รัฐบาลทำอะไรได้ไม่มากนัก หลายมาตรการต้องใช้เวลานานในการขับเคลื่อน และสุดท้ายการเมืองอยู่ข้างหน้า เมื่อใกล้เลือกตั้ง การขับเคลื่อนเศรษฐกิจกลายเป็นเรื่องรอง ข้าราชการไม่ตอบสนอง การประสานงานระหว่างพรรคร่วมไม่ง่าย เพราะทุกพรรคอยากให้เป็น “ผลงานเฉพาะพรรค” เพื่อดึงคะแนนเสียงเลือกตั้งจากประชาชน ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อประกาศยุบสภา การขับเคลื่อนนโยบายใหม่ๆ มีข้อจำกัดมากขึ้น

ทั้งหมดนี้จะทำให้เศรษฐกิจไทยมีแรงต้าน ไม่สามารถขยายตัวได้ และด้วยบริบทเช่นนี้ ในการผลักดันเศรษฐกิจ รัฐบาลควรดำเนินมาตรการ 4 กลุ่ม ได้แก่ 

1.มาตรการกระตุ้นระยะสั้น เพื่อเร่งฟื้นกำลังซื้อ ซึ่งรัฐบาลเร่งทำได้อย่างดี และเหมาะกับปัญหาที่เราเผชิญอยู่ ผ่าน “คนละครึ่งพลัส” “เที่ยวไปด้วยกัน” ซึ่งจะช่วยให้ฐานรากมีเงินหมุนมากขึ้น ช่วยพยุงเศรษฐกิจไว้ระดับหนึ่ง

2.มาตรการ 10x ที่ใช้เงินน้อยแต่ได้ผลมาก โดยจัดงบพิเศษให้ 2-3 เท่า และคนเพิ่มเติมให้หน่วยงานสำคัญ ที่สร้างรายได้ให้ประเทศ เช่น การท่องเที่ยวแห่งประเทศ ไทย (ททท.), กระทรวงพาณิชย์ ที่จะหาตลาดใหม่ๆ ท่ามกลางสงครามการค้าโลก ที่จะต่อเนื่องอีก 3-4 ปี, สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) เพื่อแย่งชิงเม็ดเงินลงทุน

3.มาตรการ “เปิดประตูน้ำ” ปลดล็อกให้กับประเทศ โดยเฉพาะแก้ไขกฎเกณฑ์ กฎกระทรวง ระเบียบที่เป็นอุปสรรค เช่น นำบริษัทเทคโนโลยีที่ได้รับ BOI มาจดทะเบียน ปรับระเบียบการเปิดเสรีภาคบริการ ปลดล็อกเรื่องไฟฟ้าในพื้นที่เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) แก้ไขกฎระเบียบการลงทุนโครงสร้างขนาดใหญ่ผ่านการร่วมลงทุนระหว่างภาครัฐและเอกชนในกิจการของรัฐ (PPP) ที่ล่าช้า เป็นต้น

4.มาตรการสร้างความเชื่อมั่น เร่งรัดบางโครงการลงทุนที่ติดค้างอยู่อย่างน้อย 1 โครงการ เช่น โครงการที่ EEC เป็นต้น ซึ่งจะช่วยทำให้ทุกคนเห็นว่า “รัฐบาลทำได้” และนำเงินเอกชนที่มีอยู่มาก มาช่วยหมุนเศรษฐกิจอีกแรง

“หัวใจสำคัญของความสำเร็จของรัฐบาลใน 4 เดือนนี้ อยู่ที่การจัดกระบวนการเพื่อขับเคลื่อนนโยบาย “เลือกทำ” ไม่ต้องทำมาก แบ่งทีมทำให้ดี กำหนดเป้าหมายให้ชัดว่า ต้องสำเร็จอย่างน้อยเดือนละ 1 เรื่องสำคัญ ต่อ 1 รัฐมนตรีจากรัฐมนตรีคนนอก 5 คน ก็จะมีผลงานได้ 20 เรื่อง จะช่วยเปลี่ยนแปลงประเทศได้”

4 เดือนนี้ อาจไม่ยาวนัก แต่ถ้ารัฐบาลขับเคลื่อนเป็นระบบ ก็จะเป็นโอกาสของประเทศ หากไม่ทำวันนี้ เศรษฐกิจไทยจะแพ้ชาติอื่น เหมือนที่กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ประมาณการว่า ภายในปี 2573 เศรษฐกิจไทยจะรั้งอันดับ 5 ของอาเซียน

ดร.ฐิติมา ชูเชิด
ผู้อำนวยการอาวุโส ฝ่ายวิจัยเศรษฐกิจมหภาค SCB EIC

“เศรษฐกิจไทยยังมีแนวโน้ม “โตต่ำนาน” ต่อเนื่อง เฉลี่ยเพียง 2.2% และปีนี้น่าจะโตไม่ถึง 2% เพราะเครื่องยนต์เศรษฐกิจหลักหลายตัวอ่อนแรง แม้นโยบาย Quick Big Win จะช่วยพยุงได้บ้าง แต่ผลกระตุ้นยังมีจำกัด” เป็นคำจำกัดความที่ ดร.ฐิติมามองเศรษฐกิจไทยในอนาคต

ไทยกำลังประสบกับ “3 เรื่องยาก” พร้อมกัน คือ 1.ปัจจัยภายนอกที่ท้าทายขึ้น ทั้งสงครามการค้าและการแข่งขันในตลาดโลก 2.ปัจจัยภายในที่เปราะบางขึ้น รายได้ของธุรกิจและครัวเรือนยังไม่ฟื้นตัว และยังมีภาระหนี้สูง 3.ข้อจำกัดด้านนโยบายการเงินและการคลังที่เพิ่มขึ้น ทำให้กระสุนนโยบายเริ่มจำกัดลงเรื่อยๆ

“แม้ปีนี้มูลค่าส่งออกอาจโตเกิน 5% ส่วนหนึ่งเป็นผลจากปัจจัยชั่วคราว เช่น การเร่งส่งออกไปสหรัฐฯ ก่อนถูกเก็บภาษีตอบโต้ 19% หรือส่งออกทองในช่วงที่ราคาสูง ขณะที่ปีหน้าเศรษฐกิจอาจโตต่ำกว่าปีนี้ เหลือแค่ราว 1.5%”

เพราะเครื่องยนต์ที่ยังทำงานได้ เช่น การส่งออกได้รับผลกระทบจากภาษีสหรัฐฯเต็มปี ส่วนการใช้จ่ายภาครัฐอาจสะดุดจากสุญญากาศทางการเมือง เพราะรัฐบาลมีแผนยุบสภาเดือน ม.ค.69 เพื่อเลือกตั้งใหม่ ทำให้การจัดทำร่าง พ.ร.บ. งบประมาณรายจ่ายประจำปี ล่าช้า

ส่วน “นโยบาย Quick Big Win” จะช่วยพยุงเศรษฐกิจระยะสั้น โดยเฉพาะไตรมาส 4 แต่ผลที่จะกระตุ้น GDP มีจำกัด เพราะใช้งบประมาณเดิม ไม่ได้กู้ใหม่ และการใช้จ่ายอาจลงสู่ระบบเศรษฐกิจไม่เต็มเม็ดเต็มหน่วย แม้รัฐบาลออกแบบนโยบายให้ “ยิงทีเดียว ได้นก 3 ตัว” คือ “กระตุ้นสั้น ได้ผลยาว กระจายตัว” โดยวางรากฐานนโยบายเชิงโครงสร้างระยะยาวหลายเรื่อง ควบคู่กับนโยบายระยะสั้น

ตัวอย่าง Quick Big Win แก้ปัญหาเชิงโครงสร้างที่น่าสนใจ เช่น แก้หนี้และเพิ่มการเข้าถึงสภาพคล่องของรายย่อย ปลดล็อกกฎระเบียบการลงทุนจริงภายใต้ BOI หาตลาดส่งออกใหม่ เพื่อลดความเสี่ยงจากตลาดสหรัฐฯ ฟื้นความเชื่อมั่นภาคท่องเที่ยว โดยเฉพาะปราบ Scammer การ Upskill ทักษะดิจิทัลให้ร้านค้าย่อยมีช่องทางค้าขายใหม่ ฯลฯ ซึ่งจะช่วยเร่งการลงทุนเพื่อการปรับตัวของภาครัฐ และภาคธุรกิจ รวมถึงวางกรอบวินัยการเงินการคลังระยะปานกลาง เพื่อสร้างความยั่งยืนทางการคลังในระยะยาว

“แม้ผลลัพธ์นโยบาย Quick Big Win อาจยังไม่สะท้อนชัดในตัวเลขเศรษฐกิจทันที แต่การหว่านเมล็ดพันธุ์นโยบายที่ดีวันนี้ คือจุดเริ่มต้นของการยกระดับเศรษฐกิจในวันหน้า หากรัฐบาลเดินหน้านโยบายโครงสร้างได้ต่อเนื่อง ก็อาจพอมีความหวังว่า เศรษฐกิจไทยจะกลับมาเติบโตใกล้ศักยภาพเดิมได้อีกครั้ง”.

ทีมเศรษฐกิจ