Author: ข่าวกรุงเทพฯ

อะไรคือเหตุผลที่ว่าผู้หญิงไม่ควรคลอดลูกในท่านอนหงาย แล้วท่าคลอดนี้มีจุดเริ่มต้นมานานแค่ไหน

ที่มาของภาพ, Getty Images

• • Author, ลูซี เชอร์ริฟฟ์
  • Role, บีบีซีฟิวเจอร์

• เมื่อ 1 ชั่วโมงที่แล้ว

• เวลาอ่าน: 6 นาที

ตลอดหลายพันปีที่ผ่านมา ผู้หญิงทั่วโลกต่างคลอดบุตรในท่าตั้งตรง ไม่ว่าจะเป็นการคุกเข่าแบบที่เชื่อกันว่า “พระนางคลีโอพัตรา” แห่งอาณาจักรอียิปต์โบราณใช้ในการมีพระประสูติการ หรือ การใช้เก้าอี้, ม้านั่ง หรือแม้แต่การนั่งยอง ๆ

ในความเป็นจริงนั้น การนั่งยอง ๆ หรือท่าสควอต (squat) ช่วยให้เชิงกรานผู้หญิงขยายตัวเพิ่มได้อย่างน้อย 2.5 เซนติเมตร (ราว 1 นิ้ว) ขณะที่แรงโน้มถ่วงยังช่วยให้การคลอดบุตรเป็นไปได้ง่ายขึ้น

เช่นนั้นแล้ว เหตุใดผู้หญิงทุกวันนี้ถึงคลอดบุตรด้วยท่านอนหงาย

“ทุกวันนี้ยังมีความไม่รู้อย่างแพร่หลายท่ามกลางบุคลากรทางการแพทย์รวมไปถึงหญิงตั้งครรภ์เองเกี่ยวกับสรีวิทยาของการคลอดบุตร” เจเน็ต บาลาสคัส ผู้ก่อตั้งศูนย์แอ็กทีฟเบิร์ธ (Active Birth Centre) ในสหราชอาณาจักร หรือเป็นศูนย์ที่ช่วยให้ผู้หญิงคลอดบุตรตามวิถีธรรมชาติ (active birth) และผู้เขียนหนังสือหลายเล่มเกี่ยวกับการส่งเสริมให้ผู้เป็นแม่สามารถควบคุมประสบการณ์การคลอดลูกของตัวเองได้ กล่าว

ในปี 1982 บาลาสคัสได้เผยแพร่ “แถลงการณ์ว่าด้วยการคลอดด้วยวิถีธรรมชาติ” (active birth manifesto) ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นหลักการสำคัญขององค์กรของเธอ

“ทั่วโลก ตลอดหลายพันปีที่ผ่านมา ผู้หญิงมักเข้าสู่กระบวนการคลอดและให้กำเนิดบุตรโดยธรรมชาติ ในท่าตั้งตรงหรือท่ากึ่งนั่งยอง ๆ รูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง” แถลงการณ์นั้นระบุ

“ไม่ว่าจะเชื้อชาติหรือวัฒนธรรมใด… ท่าตั้งตรงยังคงเป็นรูปแบบหลักที่พบได้มากที่สุด”

บาลาสคัสระบุว่า ในประเทศต่าง ๆ หลังยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม ผู้หญิงส่วนใหญ่กลับถูกจำกัดให้อยู่ในโรงพยาบาล และต้องคลอดในท่านอนหงาย

เธอโต้แย้งว่า “แนวปฏิบัตินี้ขัดต่อเหตุผล ทำให้การคลอดซับซ้อนและมีค่าใช้จ่ายมากขึ้นโดยไม่จำเป็น เปลี่ยนกระบวนการตามธรรมชาติให้กลายเป็นเหตุการณ์ทางการแพทย์ และทำให้ผู้หญิงที่กำลังคลอดกลายเป็นผู้ป่วยที่ไร้บทบาท”

“ไม่มีสิ่งมีชีวิตชนิดใดเลือกใช้ท่าที่เสียเปรียบเช่นนี้ในช่วงเวลาที่สำคัญขนาดนี้”

ผู้เชี่ยวชาญรายอื่นก็เห็นพ้องกัน โดย ฮันนาห์ ดาห์เลน ศาสตราจารย์ด้านการผดุงครรภ์จากมหาวิทยาลัยเวสเทิร์นซิดนีย์ (Western Sydney University) ระบุในบทความแสดงความคิดเห็นปี 2013 บน The Conversation ว่า การคลอดในท่านอนราบถือเป็น “ปรากฏการณ์ที่ค่อนข้างเกิดขึ้นไม่นานในประวัติศาสตร์”

การตั้งครรภ์ในฐานะ ‘ความป่วยไข้’

อันที่จริงนั้น พบว่า มีเพียงในช่วง 300-400 ปีที่ผ่านมาเท่านั้น ที่ผู้หญิงจำนวนมากเริ่มคลอดบุตรในท่านอนหงาย โดยส่วนหนึ่งมีที่มาจากแพทย์ชาวฝรั่งเศสชื่อ ฟร็องซัวส์ โมริโซ

เขาอ้างว่า ท่ากึ่งนอนเอนจะทั้งสบายกว่าสำหรับหญิงตั้งครรภ์ และสะดวกกว่าสำหรับแพทย์ชายที่ทำคลอด (ในขณะนั้น กำลังมีแนวโน้มที่จะลดบทบาทของหมอตำแย และให้ศัลยแพทย์ชายเข้ามาทำคลอดแทน)

นอกจากนี้ มอริโซมองว่าการตั้งครรภ์เป็น “ความป่วยไข้” ในหนังสือปี 1668 ของเขาที่มีชื่อว่า The diseases of women with child and in child-bed [หรืออาจแปลเป็นภาษาไทยว่า “โรคของสตรีระหว่างตั้งครรภ์และหลังคลอด”] เขาแนะนำว่า “วิธีที่ดีที่สุดและปลอดภัยที่สุด คือการคลอดบนเตียง เพื่อหลีกเลี่ยงความไม่สะดวกและความยุ่งยากในการต้องย้ายตัวในภายหลัง”

อย่างไรก็ดี นักวิชาการบางคนเถียงว่าการเปลี่ยนท่าทางการคลอดบุตรนั้นอาจเกิดขึ้นจากผู้ชายชาวฝรั่งเศสอีกคนหนึ่ง ซึ่งมีชีวิตอยู่ในช่วงเดียวกันกับมอริโซ ซึ่งก็คือ พระเจ้าหลุยส์ที่ 14

“มีรายงานว่า เนื่องจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ทรงโปรดทอดพระเนตรการคลอดบุตร พระองค์จึงรู้สึกไม่พอพระทัยเมื่อมุมมองถูกบดบังในกรณีที่คลอดบนเก้าอี้ทำคลอด และทรงสนับสนุนให้ใช้ท่ากึ่งนอนเอนแบบใหม่” ลอเรน ดันเดส ศาสตราจารย์ด้านสังคมวิทยาจากวิทยาลัยแมคแดเนียล ในรัฐแมริแลนด์ สหรัฐอเมริกา เขียนไว้ในบทความปี 1987 ว่าด้วยวิวัฒนาการของท่าคลอด

ที่มาของภาพ, Getty Images

“อิทธิพลของพระบรมราโชบายจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 นั้นไม่อาจยืนยันได้แน่ชัด แม้ว่าธรรมเนียมปฏิบัติของราชวงศ์ย่อมมีผลต่อประชาชนในระดับหนึ่ง” เธอกล่าวเพิ่มเติม

“ข้อเรียกร้องให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 นั้น เกิดขึ้นในช่วงเวลาเดียวกับการเปลี่ยนแปลงของท่าคลอด และอาจมีส่วนเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งอิทธิพลต่อแนวโน้มดังกล่าว”

ทว่าไม่ว่าการคลอดบุตรในท่านอนหงายจะมีที่มาอย่างไร แนวปฏิบัตินี้ก็ได้กลายเป็นเรื่องปกติ ซึ่งส่งผลเสียต่อประสบการณ์การคลอดของผู้หญิงไม่น้อย

“การคลอดบุตรได้กลายเป็นกระบวนการที่ถูกทำให้เป็นระบบมากขึ้น ขณะที่ทางเลือกอย่างการคลอดที่บ้าน ซึ่งเหมาะสมกับผู้หญิงจำนวนมากที่ต้องการการคลอดตามสรีรวิทยาหรือ ‘ธรรมชาติ’ กลับลดลง” บาลาสคัสกล่าว

ได้รับการพิสูจน์โดยหลักทางวิทยาศาสตร์

เหตุผลหลักที่ผู้หญิงคลอดบุตรในท่าตั้งตรงมานับพันปีนั้นเรียบง่ายมาก และคำตอบก็คือ แรงโน้มถ่วง ทารกต้องเดินทางลงมาผ่านช่องคลอด และแรงโน้มถ่วงก็เป็นประโยชน์ต่อกระบวนการนี้

มีการแสดงให้เห็นว่า หากปล่อยให้ผู้หญิงทำตามสัญชาตญาณของตนเอง พวกเธอจะโน้มตัวไปข้างหน้าโดยธรรมชาติระหว่างการเจ็บครรภ์คลอด ไม่ใช่เอนไปข้างหลัง โดยพวกเธอจะปรับท่าทางต่าง ๆ เช่น การนั่งยอง ๆ การคุกเข่าและยันมือกับพื้น หรือการโน้มตัวพิงเฟอร์นิเจอร์ที่มีความสูงต่ำ

การทบทวนงานวิจัย 25 ชิ้น ที่ตีพิมพ์ในปี 2023 ที่ครอบคลุมการศึกษาในผู้หญิงมากกว่า 5,200 คน ได้บันทึกว่า ผลลัพธ์สำคัญอื่น ๆ สำหรับสตรีที่คลอดบุตรในท่าตั้งตรงและเคลื่อนไหวได้ แทนที่จะนอนราบบนเตียง ได้แก่ “การลดความเสี่ยงของการผ่าคลอด การใช้ยาระงับความรู้สึกทางช่องไขสันหลังเพื่อบรรเทาความเจ็บปวดน้อยลง และโอกาสที่ทารกจะต้องเข้ารับการดูแลในแผนกทารกแรกเกิดน้อยลง”

อย่างไรก็ตาม การทบทวนดังกล่าว ระบุว่าจำเป็นต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมสำหรับสตรีในกลุ่มเสี่ยงสูง เนื่องจากการศึกษาบางชิ้นพบว่าการคลอดบุตรในท่าตั้งตรงอาจทำให้มีการสูญเสียเลือดเพิ่มขึ้น

นอกจากนี้ยังพบอีกว่าท่าคลอดแบบตั้งตรงช่วยลดระยะเวลาการเจ็บครรภ์ของสตรีด้วย

“การคลอดในท่าตั้งตรงและการคลอดในท่าตั้งตรงมีข้อดีทั้งสำหรับมารดาและทารก” ดาห์เลนเขียนไว้ในปี 2013

เธอได้ระบุถึงประโยชน์หลายประการ ได้แก่ การบีบตัวของมดลูกที่มีประสิทธิภาพมากกว่า ความเจ็บปวดของมารดาที่ลดลง การใช้คีมหนีบ การดูดสุญญากาศ และการตัดฝีเย็บที่น้อยลง รวมถึงการที่ทารกได้รับออกซิเจนในมดลูกได้ดีขึ้น เนื่องจากเส้นเลือดแดงใหญ่ไม่ถูกมดลูกกดทับ

ในปี 2011 ดาห์เลนและคณะได้ทำการศึกษาผู้หญิงในระหว่างทำการคลอด เพื่อดูว่าสภาพแวดล้อมของสถานที่คลอดมีผลต่อท่าที่ผู้หญิงเลือกใช้หรือไม่

พวกเขาเปรียบเทียบสองรูปแบบ ได้แก่ ศูนย์การคลอดบุตร ซึ่งมีอุปกรณ์สนับสนุน เช่น ลูกบอล ม้านั่งสำหรับการคลอด และบีนแบ็ก กับห้องคลอดในโรงพยาบาล ซึ่งมีเพียงเตียงแพทย์เป็นตัวเลือกหลัก

ผลการศึกษาพบว่า ผู้หญิงในศูนย์การคลอดบุตรมีแนวโน้มสูงกว่ามากที่จะใช้ท่าตั้งตรง ทั้งในระยะที่หนึ่งและระยะที่สองของการคลอด โดยมีสัดส่วนถึง 82% เทียบกับเพียง 25% ในห้องคลอดของโรงพยาบาล

ที่มาของภาพ, Getty Images

บาลาสคัสระบุว่า ปัจจุบันในประเทศตะวันตกเริ่มมีความตระหนักถึงแนวคิด “การคลอดด้วยวิถีธรรมชาติ” (active birth) มากขึ้น ซึ่งเป็นแนวทางที่ส่งเสริมให้มารดาสามารถเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระและเป็นไปตามสัญชาตญาณระหว่างการคลอด รวมถึงเลือกใช้ท่าตั้งตรง แทนการนอนหงายที่ต้องถูกจำกัดด้วยเครื่องมือและอุปกรณ์ติดตามต่าง ๆ

อย่างไรก็ตาม เธอกล่าวว่า อัตราการผ่าคลอดยังคงเพิ่มขึ้นอย่าง “น่ากังวล”

“ในสหราชอาณาจักร แนวคิดการคลอดด้วยวิถีธรรมชาติมีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงบริการด้านสูติกรรม เช่น การมีตัวเลือกศูนย์คลอดที่นำโดยผดุงครรภ์” เธอกล่าว พร้อมระบุว่า ศูนย์ลักษณะนี้มักตั้งอยู่ภายในโรงพยาบาล และออกแบบมาโดยเฉพาะเพื่อให้ผู้หญิงมีอิสระในการเคลื่อนไหว และสามารถเข้าถึงสระน้ำสำหรับการคลอด

“สิ่งเหล่านี้ไม่เคยมีเมื่อ 50 ปีก่อน”

แนวทางของสถาบันแห่งชาติเพื่อความเป็นเลิศด้านสุขภาพและการดูแล หรือ National Institute for Health and Care Excellence (NICE) ของสหราชอาณาจักร แนะนำว่า ในระหว่างการคลอดผู้หญิง “ไม่ควรถูกส่งเสริมหรือให้นอนหงายหรือกึ่งนอนหงายในระยะที่สองของการคลอด และควรได้รับการสนับสนุนให้เลือกท่าอื่นใดที่รู้สึกสบายที่สุด”

ท้ายที่สุดแล้ว ความรู้คือพลัง ยิ่งผู้หญิงได้รับข้อมูลเกี่ยวกับทางเลือกในการคลอดมากเท่าไร ก็ยิ่งมีความมั่นใจในการเลือกสิ่งที่เหมาะสมกับตัวเองมากขึ้น

“การให้ความรู้แก่สาธารณะเกี่ยวกับทางเลือกในการคลอดยังคงเป็นสิ่งสำคัญเสมอ” ไอลีน ฮัตตัน พยาบาลผดุงครรภ์ที่ผันตัวมาเป็นนักวิชาการ ผู้ดูแลหลักสูตรการศึกษาด้านผดุงครรภ์ของมหาวิทยาลัยแมคมาสเตอร์ (McMaster University) และผู้เขียนงานวิจัยหลายชิ้นเกี่ยวกับการคลอด กล่าว

“หากมองไปที่การนำเสนอการคลอดในวรรณกรรม โทรทัศน์ และภาพยนตร์ จะเห็นได้อย่างรวดเร็วว่ากระบวนการคลอดมักถูกบิดเบือน การสร้างความเข้าใจที่สมดุลมากขึ้นจึงมีแต่จะเป็นประโยชน์”

เมื่อวันที่ 21 เม.ย.นายพิเชฐ โพธิ์ภักดี เลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (กพฐ.) เปิดเผยภายหลังการประชุมผู้บริหารระดับสูงของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ว่า ตนได้นำแนวทางการขับเคลื่อนนโยบายด้านการศึกษาของ นายประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (รมว.ศธ.) นำเสนอต่อที่ประชุม เพื่อมอบแนวทางให้ผู้บริหารและผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานำไปสู่การปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรมในสถานศึกษาทั่วประเทศ พร้อมย้ำข้อเน้นสำคัญในการปฏิรูปการศึกษา โดยมุ่งปรับรูปแบบการทำงานใหม่ ใช้ข้อมูลเป็นเข็มทิศในการตัดสินใจ บูรณาการความร่วมมือทุกภาคส่วน และยึดหลักแยกการศึกษาออกจากการเมืองอย่างชัดเจน ทั้งนี้ เพื่อมุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เป็นพลเมืองคุณภาพ ที่มีทักษะการคิดวิเคราะห์ สร้างสรรค์ แก้ปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ สามารถประยุกต์ใช้เทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม และก้าวทันต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกในระดับสากลต่อไป

เลขาธิการกพฐ.กล่าวต่อไปว่า สำหรับนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการ ใน 5 ภารกิจหลัก เพื่อก้าวใหม่ของการศึกษาไทย ประกอบด้วย 1. คืนเวลาให้ครู คืนอนาคตให้เด็ก: ลุยโปรเจกต์ “Work Smart” ยุบรวมโครงการซ้ำซ้อน นำเอกสารดิจิทัลมาใช้ลดงานธุรการ และเตรียมนำร่องระบบ “ครัวกลาง” (Cloud Kitchen) ร่วมกับท้องถิ่น เพื่อลดภาระครูจากหน้าที่แม่ครัวและงานจัดซื้อจัดจ้าง 2. รื้อสูตรลดความเหลื่อมล้ำด้านงบประมาณ: ยกเลิกการจัดสรรงบประมาณแบบเท่ากันแต่ไม่เป็นธรรม เปลี่ยนเป็นให้งบฯ “ตามความจำเป็นจริง” พร้อมขับเคลื่อนโครงการ Thailand Zero Dropout และยกระดับทุน ODOS เพื่อรับประกันโอกาสที่เท่าเทียม 3. ยกระดับการเรียนรู้สู่โลกความจริง: ดันหลักสูตรฐานสมรรถนะและนโยบาย “AI for All” เตรียมพร้อม PISA 2029 พร้อมบูรณาการตั้ง Human Capital Superboard ข้ามกระทรวง (ศธ., อว., แรงงานฯ, พม. และเอกชน) ผลักดันธนาคารหน่วยกิตกลาง และร่วมมือกับองค์กรระดับโลกเพื่อสร้าง Global Citizen 4. โรงเรียนเป็นพื้นที่ปลอดภัย: ถอดแบบศูนย์ AOC ตั้ง “ศูนย์พิทักษ์สิทธิและเสรีภาพ” 24 ชั่วโมง ทำงานเป็นทีมร่วมกับนักจิตวิทยาและนักกฎหมาย เพื่อปกป้องผู้เรียนและบุคลากรจากความรุนแรง และ 5. เร่งผลักดัน พ.ร.บ. การศึกษาแห่งชาติฉบับใหม่ ให้เป็นธรรมนูญการศึกษาและการเรียนรู้ของประเทศ เพื่อปลดล็อกหลักสูตรที่ไม่ทันสมัย สนับสนุนวิชาชีพครูอย่างเป็นรูปธรรม และคุ้มครองผู้เรียนที่หลากหลายอย่างยั่งยืน

นอกจากนี้ ในที่ประชุมยังได้ติดตามผลการเบิกจ่ายงบประมาณ ปี 2569 ในไตรมาสที่ 3 พบว่าหน่วยงานภายใต้สังกัด สพฐ. หลายแห่งยังมีผลการเบิกจ่ายที่ต่ำกว่าเป้าหมายอยู่ จึงได้เร่งรัดการเบิกจ่ายให้เป็นไปตามแผนงานที่กำหนด ตามเป้าหมายภาครัฐและมีการติดตามความคืบหน้าอย่างต่อเนื่อง เพื่อป้องกันมิให้งบประมาณต้องถูกพับไปตามข้อกำหนดของกฎหมาย เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดและกระตุ้นเศรษฐกิจ พร้อมทั้งบริหารงบประมาณอย่างมีประสิทธิภาพ โปร่งใส และสนับสนุนการพัฒนาการศึกษาอย่างยั่งยืน

เปิดข้อมูลจากงานวิจัยเรื่อง ปัจจัยเสี่ยงและปัจจัยปกป้องการเกิดภาวะซึมเศร้าในกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย ที่จัดแสดงในนิทรรศการ SDGs เพื่อประชาชน ครั้งที่ 3 สายสุขศาสตร์

     เมื่อไม่นานมานี้มีเสียงฮือฮาจากชาว LGBTQ+ ทวีปเอเชีย หลัง “Gawdland” (ก็อดแลนด์) หรือ ธราเทพ ทวีพล แดร็กควีน วัย 24 ปี คว้าชัยบนเวทีแข่งขันแดร็กระดับโลกอย่าง “RuPaul’s Drag Race: UK vs the World” ซีซั่น 3 ในฐานะคนไทยและคนเอเชียคนแรก

     คอมเมนต์ภายใต้โพสต์แสดงความยินดีกับ ก็อดแลนด์ เต็มไปด้วยเสียงชื่นชมและความภาคภูมิใจจากทุกเพศทุกวัย ส่วนหนึ่งสามารถสะท้อนถึงความสำเร็จและการยอมรับของชาวไทยที่มีต่อ LGBTQ+ ทว่าคำชื่นชม ความภูมิใจ และตัวเลขสถิติการยอมรับ อาจเป็นเพียงแง่มุมหนึ่งในภาพใหญ่ที่คนกลุ่มนี้กำลังเผชิญอยู่

     ข้อมูลจากงานวิจัยเรื่อง “ปัจจัยเสี่ยงและปัจจัยปกป้องการเกิดภาวะซึมเศร้าในกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทย” ที่ศึกษาโดย ผศ. ดร.ปริยศ กิตติธีระศักดิ์ หัวหน้าหน่วยวิจัย LGBTQ+ สาขาวิชาการพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวช คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์​ และจัดแสดงในนิทรรศการหมุนเวียนภายใต้แนวคิด SDGs เพื่อประชาชน ครั้งที่ 3 สายสุขศาสตร์ ระบุเอาไว้อย่างชัดเจนว่า จากกลุ่มตัวอย่าง LGBTQ+ ที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 411 คน พบว่ามีผู้ต้องเผชิญกับภาวะเครียดในระดับปานกลางถึงรุนแรง 57.4% ภาวะโดดเดี่ยวอ้างว้าง 42.3% ซึมเศร้า 40.3% และมีความคิดฆ่าตัวตายมากถึง 39%

     ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้กลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศในประเทศไทยมีปัญหาสุขภาพจิต แบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ 1. ความเครียดในชีวิตประจำวันโดยทั่วไป 2. ความเครียดที่เป็นผลมาจากการเป็น LGBTQ+ หรือสิ่งที่เกิดขึ้นกับคนกลุ่มหลากหลายทางเพศเท่านั้น ประกอบด้วย การเผชิญกับการถูกเลือกปฏิบัติ การต้องปิดบังอัตลักษณ์ทางเพศ การตกเป็นเหยื่อ และการเกลียดตัวเองที่เป็น LGBTQ+

     ผศ. ดร.ปริยศ อธิบายว่า ถึงแม้ประเทศไทยจะดูเปิดกว้างไปถึงขั้นการมีกฎหมายสมรสเท่าเทียม ทว่าภายใต้สังคมที่เปิดกว้างนั้น กลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศยังถูกยอมรับภายใต้กรอบจำกัดบางอย่างทำให้พวกเขายังต้องเผชิญกับปัจจัยแห่งความเครียดทั้งหลาย ก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพจิตในเวลาต่อมา

     อย่างเรื่อง “การเลือกปฏิบัติ” ที่สภากาชาดยังคงไม่รับเลือดจากคนที่มีรสนิยมชายรักชาย ถึงแม้ว่าสภากาชาดจะมองว่ามีเหตุผลด้านความปลอดภัย แต่เรื่องนี้ก็ยังเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้กลุ่ม LGBTQ+ มองว่าพวกเขากำลังถูกเลือกปฏิบัติอยู่ รวมไปถึงในบริบทของการทำงาน ซึ่งในบางวิชาชีพยังไม่ได้เปิดรับคนที่มีความหลากหลายทางเพศที่แสดงตัวตนออกมาอย่างชัดเจน เช่น ตำรวจ ทหาร อัยการ นักการเมือง และผูกขาดตัวตนของกลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศไว้กับบางอาชีพด้านความสวยความงามเท่านั้น อย่าง ช่างเสริมสวย หรืออินฟลูเอนเซอร์

     ต่อมา “การปิดบังอัตลักษณ์ทางเพศ” ซึ่งส่วนใหญ่เกิดขึ้นในสังคมต่างจังหวัดที่ยังไม่เปิดกว้างเรื่องความหลากหลายทางเพศเท่ากับสังคมเมือง ตัวอย่างเช่น LGBTQ+ ที่ปกติไว้ผมยาว แต่เมื่อกลับไปเยี่ยมพ่อแม่ที่ต่างจังหวัดอาจจะต้องตัดผมเพื่อปิดบังตัวตน นับเป็นการเก็บกดตัวตนของตัวเองเอาไว้ ทำให้ไม่ได้เป็นตัวเองอย่างแท้จริง ส่งผลให้เกิดความเครียดตามมา

     นอกจากนี้ยังพบ “การตกเป็นเหยื่อ” ที่กลุ่มคนหลากหลายทางเพศจะต้องเจอกับการถูกทำร้าย ทั้งทางร่างกายและจิตใจ ผ่านการกระทำและคำพูด เช่น พ่อแม่ที่ทำร้ายลูกที่เป็น LGBTQ+ ด้วยการทุบตีด่าทอ และจากเหตุการณ์ทั้งหมดที่พวกเขาต้องเจอ หลอมรวมมาเป็นความรู้สึกเกลียดตัวเอง ทั้งหมดนี้เป็นบ่อเกิดแห่งปัญหาด้านสุขภาพจิต

     “การเปิดกว้างและการยอมรับ LGBTQ+ ในสังคมไทย หลายครั้งที่เรามองว่ามีความเท่าเทียมแล้ว แต่พอได้ไปคุยกับคนกลุ่มหลากหลายทางเพศจริง ๆ มันยังมีอีกหลายเรื่องที่ทำให้รู้สึกว่าพวกเขายังไม่เท่าเทียมกับคนอื่น ๆ ในสังคม เช่น เรื่องการนอนในโรงพยาบาลที่ชายหรือหญิงข้ามเพศจะต้องนอนพักฟื้นในหอผู้ป่วยที่ตรงกับเพศกำเนิดของตัวเอง ไม่ใช่เพศสภาพที่เป็น ซึ่งจะส่งผลให้เขาเกิดความไม่สบายใจ” ผศ. ดร.ปริยศ ระบุ

     งานวิจัยได้ให้ข้อเสนอซึ่งเป็นทางออกของปัญหาเอาไว้ 2 แนวทาง ได้แก่ 1. การแก้ปัญหาด้วยตัวเอง กล่าวคือ LGBTQ+ ที่จะต้องเผชิญกับปัจจัยเสี่ยงไม่ว่าข้อใด จะต้องไม่หนีปัญหา เพราะการเผชิญหน้าสร้างการปรับตัว ซึ่งเป็นวิธีที่จะส่งผลดีต่อสุขภาพจิตมากกว่าการหนีปัญหา รวมไปถึงช่วยลดอัตราการเกิดซึมเศร้าด้วย 2. การสร้างสภาพแวดล้อมที่เป็นมิตรต่อชาว LGBTQ+ ด้วยการสร้างความเข้าใจที่มีต่อกลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศ ตั้งแต่ด้านกฎหมาย ไปจนถึงนโยบายภาครัฐ โดยมุ่งเน้นไปที่ “ภาคการศึกษา” เป็นสำคัญ

     นักวิชาการธรรมศาสตร์ เสนอว่า วิธีการสร้างความตระหนักรู้ทางตรงควรจะบรรจุเรื่อง LGBTQ+ ไว้ในหมวดวิชาสุขศึกษา ให้นักเรียนเรียนรู้เกี่ยวกับเรื่องความหลากหลายทางเพศ ในช่วงเดียวกันกับที่จะต้องเรียนเรื่องเพศศึกษา เพื่อขยายกรอบความเข้าใจว่า “เพศกำเนิด” และ “เพศภาวะ” แตกต่างกันอย่างไร พร้อมทั้งสร้างความเข้าใจว่า มันไม่ใช่เรื่องผิดแปลก หากใครสักคนหนึ่งจะมีพฤติกรรมที่แตกต่างไปจากเพศกำเนิด เพราะนั่นเป็นเพียงรสนิยมที่ไม่ควรนำมาใช้ตัดสิน หรือตีตรากัน เมื่อกลุ่มเด็กวัยเรียนโตขึ้นมาพร้อมกับชุดแนวคิดที่มีความเข้าใจในเรื่องความหลากหลายทางเพศแล้ว ก็จะสามารถสร้างสังคมที่ปลอดภัยกับชาว LGBTQ+ ได้

     นอกจากการศึกษาในระบบที่จะช่วยสร้างสังคมที่ปลอดภัยต่อ ชาว LGBTQ+ ด้วยการหยั่งรากไว้ในเด็กแล้ว การสร้างความตระหนักรู้ให้กับคนวัยผู้ใหญ่ก็สำคัญไม่ต่างกัน ซึ่งหลักสูตรความตระหนักรู้นี้อาจจะสามารถนำไปผนวกไว้กับหลักสูตรปริญญาโทในสาขาที่เกี่ยวข้องเพื่อสร้างความเข้าใจให้กับคนวัยผู้ใหญ่ด้วย

     ไม่เพียงเท่านั้น การสร้างความรู้ทางอ้อมให้กับกลุ่มคนทั่วไปที่ไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษาแล้ว ก็เป็นสิ่งสำคัญไม่แพ้กัน ซึ่งสามารถนำเสนอผ่านสื่อต่างๆ เช่น รายการโทรทัศน์ รายการวิทยุ งานเสวนาเชิงวิชาการ หรือแม้กระทั่งขบวนพาเหรด Pride Month เอง สิ่งเหล่านี้จะแทรกซึมเข้าไปในความคิดของคนในสังคมอย่างช้า ๆ และส่วนช่วยในการสร้างความตระหนักรู้ให้กับคนทั่วไปในทางอ้อมแล้วค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงสังคมได้

     “แค่มีความเข้าใจว่า LGBTQ+ ไม่ใช่คนที่ผิดปกติ ไม่ใช่คนที่แปลกประหลาด และเป็นเพียงคนทั่วไปที่มีรสนิยมเป็นของตัวเอง ซึ่งความเข้าใจเหล่านี้จะช่วยสร้างสิ่งแวดล้อมที่เป็นกลางให้กับกลุ่มคนที่มีความหลากหลายทางเพศ ฉะนั้นแล้วความปลอดภัยด้านสิ่งแวดล้อมของ LGBTQ+ นั้นขึ้นอยู่กับสังคม ซึ่งทั้งทุกภาคส่วนต้องร่วมกันเปลี่ยนทัศนคติ และสร้างสภาพแวดล้อมนั้นให้กับพวกเขา” ผศ. ดร.ปริยศ กล่าว

     หากขยับจากกลุ่ม LGBTQ+ แล้วมองปัญหาสุขภาพจิตเข้ามาในรั้วมหาวิทยาลัยจะพบอีกว่า กลุ่มนักศึกษามีความเครียดและปัญหาสุขภาพจิตไม่แพ้กัน ผศ.บุรชัย อัศวทวีบุญ ผู้ช่วยอธิการบดีฝ่ายกิจการนักศึกษา และอาจารย์ประจำสาขาวิชาจิตวิทยา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ วิเคราะห์ถึง 3 ปัจจัยหลักที่มีผลต่อสุขภาพจิตนักศึกษาในรั้วมหาวิทยาลัย 1. การปรับตัวจากการเป็นนักเรียนมาสู่นักศึกษาซึ่งต้องมีความรับผิดชอบเพิ่มขึ้น 2. ความสัมพันธ์กับบุคคลต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว เพื่อน รวมถึงอาจารย์ 3. ความคาดหวังเกี่ยวกับการเรียนและมีงานทำหลังจบการศึกษา

     นอกจากนี้นักศึกษาหลายรายมีอาการของโรค ทั้งโรคทางอารมณ์ และความวิตกกังวลซึ่งผ่านการรักษาอย่างต่อเนื่องมาจนเข้ามหาวิทยาลัย ทำให้การปรับตัวต้องใช้ความพยายามมากขึ้น อีกทั้งยังพบนักศึกษาที่แสดงอาการทางจิต ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโรคจิตเภทที่มีการแสดงอาการได้ในช่วงวัยรุ่นตอนปลายถึงวัยทำงาน  ทำให้การปรับตัวในชีวิตยากขึ้นไปอีก โดยความรุนแรงของปัญหาสุขภาพจิตมีตั้งแต่ระดับที่สามารถรับมือหรือปรับตัวได้เอง ต้องการการปรึกษาเพื่อให้ผ่านภาวะวิกฤต ไปจนถึงระดับรุนแรงที่เริ่มทำร้ายตัวเอง และพยายามจะปลิดชีวิตตัวเอง (Suicide attempt)

     จากผลการทำงานด้านสุขภาพจิต ทำให้ช่วงหลังมานี้ มีการพูดถึงการจัดทำมาตรการหรือการพัฒนาระบบดูแลสุขภาพจิตในสถานศึกษาอย่างเข้มข้น ทุกฝ่ายเห็นพ้องร่วมกันว่าเป็นสิ่งจำเป็น ซึ่งในปี 2568-2569 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) ภายใต้การนำของ ศ. ดร.ศุภสวัสดิ์ ชัชวาลย์ อธิการบดี ได้ยกเรื่องนี้เป็น Quick Big Win หรือวาระสำคัญเร่งด่วนที่ต้องดำเนินการให้เกิดผลลัพธ์

     ระบบดูแลสุขภาพจิตธรรมศาสตร์ ดำเนินการโดยมีแกนกลางอยู่ที่ศูนย์ Thammasat Well Being Center ทำหน้าที่ทั้งในเชิงรับและเชิงรุก ตั้งแต่การให้คำปรึกษารายบุคคล การให้คำปรึกษาผ่าน Call Center การให้บริการโดยจิตแพทย์ การรักษาผ่านระบบโทรเวชกรรม (Telemedicine) การจ่ายยาร่วมกับโอสถโดมของคณะเภสัชศาสตร์และโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ การพัฒนาแอปพลิเคชัน TU Wellness  ที่เชื่อมกับ TU GREAT เพื่อประเมินปัญหาสุขภาพจิตเบื้องต้นด้วยตัวเอง ไปจนถึงการรับมือเหตุฉุกเฉินทางสุขภาพจิต

     ปัจจุบันการขอเข้ารับบริการด้านสุขภาพจิตจะใช้เวลาประมาณครึ่งวัน ช้าสุดไม่เกิน 2 วัน โดยไม่รวมกรณีที่ต้องการนัดเวลาตามที่ตัวเองมีความสะดวก ในกรณีจำเป็นต้องรับยา สามารถนำใบสั่งยาไปติดต่อที่โอสถโดมได้ หรือหากเป็นยานอกบัญชีก็สามารถติดต่อที่โรงพยาบาลธรรมศาสตร์ฯ

     ศ. ดร.ศุภสวัสดิ์ ชัชวาลย์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวว่า อุปสรรคสำคัญที่ทำให้นักศึกษาไม่เข้ารับบริการด้านสุขภาพจิต เนื่องจากค่านิยมที่มองว่าการเข้ารับการประเมินและบริการสุขภาพจิตเป็นเรื่องที่ผิดปกติ ซึ่งธรรมศาสตร์พยายามสื่อสารและปลูกฝังให้นักศึกษาเข้าใจว่า ในเมื่อร่างกายเจ็บป่วยได้ จิตใจก็ย่อมเจ็บป่วยได้เป็นเรื่องธรรมดา ฉะนั้นนอกจากการพัฒนาและเตรียมความพร้อมในการจัดบริการ เราให้ความสำคัญในเรื่องการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อให้นักศึกษาที่กำลังมีปัญหา กล้าเข้ามารับบริการไม่ว่าจะในรูปแบบไหนก็ตาม

     “เราพยายามทำให้การรับบริการด้านนี้เป็นเรื่องปกติ และทำให้นักศึกษาทุกคนรู้ว่าที่มหาวิทยาลัยมีบริการเหล่านี้ให้เขามารับบริการได้เมื่อเจอปัญหา โดยจะให้ข้อมูลเกี่ยวกับ Thammasat Well Being Center ตั้งแต่นักศึกษาก้าวเข้าสู่ธรรมศาสตร์ในงานปฐมนิเทศนักศึกษา และประชาสัมพันธ์อย่างต่อเนื่องในทุกคณะ รวมทั้งในช่วง 2 สัปดาห์แรกหลังเปิดภาคการเรียน ก็จะให้อาจารย์ขอความร่วมมือจากนักศึกษาช่วยประเมินสุขภาพจิตตัวเองผ่านแอปฯ TU GREAT อีกส่วน” ศ. ดร.ศุภสวัสดิ์ ระบุ

     อนึ่ง มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) จัดแสดง “นิทรรศการหมุนเวียนภายใต้แนวคิด SDGs เพื่อประชาชนครั้งที่ 3 สายสุขศาสตร์” ณ ห้องปฏิบัติการ SDG Lab อุทยานการเรียนรู้ป๋วย 100 ปี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต เพื่อจัดแสดงผลงานวิจัยและนวัตกรรมตามแนวคิดเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) ทั้งหมด 31 ชิ้นงาน โดยผู้ที่สนใจสามารถเยี่ยมชมได้ตั้งแต่วันนี้ – เดือน ก.ค. 2569

     สำหรับงานนิทรรศการดังกล่าว แบ่งออกเป็น 5 โซน ประกอบด้วย โซนที่ 1 นวัตกรรมผลิตภัณฑ์สมุนไพรและอาหารเพื่อสุขภาพ (Herbal & Health Products) “ยกระดับสมุนไพรไทยสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงที่ตอบโจทย์วิถีชีวิตสมัยใหม่” โซนที่ 2 เทคโนโลยีและอุปกรณ์ทางการแพทย์อัจฉริยะ (MedTech & Smart Devices) “นวัตกรรมอุปกรณ์การแพทย์แม่นยำเพื่อการวินิจฉัย ฟื้นฟู และอำนวยความสะดวก”

     โซนที่ 3 แพลตฟอร์มดิจิทัลและสื่อการเรียนรู้ (Digital Health & Education Platforms) “เชื่อมต่อเทคโนโลยีดิจิทัลสู่การบริการสุขภาพและการเรียนรู้ที่เข้าถึงง่าย” โซนที่ 4 การดูแลทางคลินิกและสุขภาวะสังคม (Clinical Care & Social Well-being) “ยกระดับมาตรฐานการดูแลรักษาควบคู่ความเข้าใจมิติทางสังคมและจิตใจ” และโซนที่ 5 สิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน (Environment & Sustainability) “ขับเคลื่อนสังคมคาร์บอนต่ำและสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะอย่างยั่งยืน”

วันอังคาร ที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2569, 11.57 น.

Skip to content

จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยขอแสดงความยินดีกับ นายสุญญตา ภาณุรัตน์ นิสิตชั้นปีที่ 4 หลักสูตร BBA คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาฯ ในโอกาสที่ได้รับคัดเลือกเป็นผู้แทนเยาวชนไทย (Youth Delegate) เข้าร่วมการประชุม 2026 ECOSOC Youth Forum ณ สำนักงานใหญ่สหประชาชาติ นครนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกาจากผู้สมัครเกือบ 200 คน นิสิตได้รับการคัดเลือกจากกรมองค์การระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ ให้เป็นตัวแทนเข้าร่วมแพลตฟอร์มระดับโลกในครั้งนี้ โดยระหว่างวันที่ 14–16 เมษายน 2569 ที่ผ่านมา นิสิตได้ร่วมหารือโดยตรงกับผู้กำหนดนโยบายจากทั่วโลก เพื่อผลักดันเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) โดยมุ่งเน้นในเรื่องการพัฒนาที่ครอบคลุมทุกภาคส่วน และการเสริมสร้างศักยภาพของเยาวชน

จุดสำคัญของการเข้าร่วมครั้งนี้ คือการที่นิสิตได้ขึ้นกล่าวแถลงการณ์อย่างเป็นทางการ โดยนิสิตได้สนับสนุนให้เปลี่ยนผ่านจากการรับฟังความคิดเห็นเชิงสัญลักษณ์ (Symbolic Consultation) ไปสู่ “การร่วมกันสร้างสรรค์อย่างมีความหมาย” (Meaningful Co-creation) พร้อมส่งสารที่ชัดเจนว่า พันธสัญญาในระดับโลกต้องนำไปสู่การปฏิบัติที่จับต้องได้ในระดับท้องถิ่น

นับเป็นอีกหนึ่งความภาคภูมิใจของคณะฯ ที่สะท้อนพลังของเยาวชนไทยในการก้าวสู่เวทีโลกในการร่วมกำหนดทิศทางการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง

จุฬาฯ เป็นที่ที่เราได้มาพบตัวเองจริงๆ และเป็นช่วงเวลาที่สนุกที่สุด

คุณรสสุคนธ์ กองเกตุ (ครูเงาะ) นิสิตเก่า คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย