Author: ข่าวกรุงเทพฯ

กล้วยหอมไทยสู่ตลาดญี่ปุ่น: ความหวังสู่พืชเศรษฐกิจใหม่

นายฉันทพัทธ์ ปัญจมานนท์ อัครราชทูต (ฝ่ายการพาณิชย์) ประจำสำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ ณ กรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่ากล้วยเป็นผลไม้ที่ชาวญี่ปุ่นนิยมบริโภคมากที่สุดชนิดหนึ่ง เพราะรับประทานง่าย มีคุณค่าทางโภชนาการสูง และราคาไม่แพง ใครที่ใช้ชีวิตในญี่ปุ่นจะสังเกตได้ไม่ยากว่า กล้วยเป็นของติดมือของคนญี่ปุ่นทั้งในที่ทำงานและโรงเรียนอยู่เสมอ แต่แม้จะเป็นผลไม้ยอดนิยม ญี่ปุ่นกลับไม่สามารถปลูกกล้วยได้มากนัก 

เนื่องจากสภาพภูมิอากาศไม่เหมาะสม ยกเว้นเพียงพื้นที่ทางตอนใต้ เช่น จังหวัดโอกินาวาเท่านั้น ส่งผลให้ญี่ปุ่นต้องนำเข้ากล้วยกว่า หนึ่งล้านตันต่อปี

แม้ไทยและญี่ปุ่นจะมีความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจ (JTEPA) ตั้งแต่ปี 2550 ซึ่งเปิดโควตาส่งออกกล้วยหอมจากไทยไปญี่ปุ่น 8,000 ตันต่อปีโดยปลอดภาษี แต่ที่ผ่านมา ไทยกลับส่งออกได้เพียงราว 2,000 กว่าตัน ต่อปีเท่านั้น เหตุผลสำคัญคือ ต้นทุนและราคากล้วยไทยยังสูงกว่าคู่แข่งสำคัญอย่างฟิลิปปินส์

อย่างไรก็ตาม หลายคนอาจไม่เคยทราบว่าประเทศไทยเป็นประเทศเดียวในโลกที่ปลูกและบริโภค กล้วยหอมทอง (Gros Michel) เป็นหลัก ในขณะที่ประเทศอื่นนิยมกล้วยหอมเขียว (Cavendish) ดังนั้น กล้วยหอมทองจึงมีเอกลักษณ์ในด้านรสชาติและกลิ่นหอมเฉพาะตัว ซึ่งเป็นจุดขายที่โดดเด่นในสายตาผู้บริโภคญี่ปุ่น และจากความร่วมมือระหว่างสำนักงานฯ และพันธมิตรในญี่ปุ่น ซึ่งได้ทดลองนำกล้วยหอมทองเข้าสู่ตลาดผ่านซูเปอร์มาร์เก็ตและแพลตฟอร์มออนไลน์ชั้นนำ ผลตอบรับที่ได้รับเกินคาด โดยผู้บริโภคญี่ปุ่นต่างชื่นชอบในความอร่อยและความหอมของกล้วยหอมทองไทย ซึ่งแตกต่างจากกล้วยที่เคยทานมาก่อน 

จากแนวคิดสู่พื้นที่นำร่อง

เพื่อให้สามารถผลิตกล้วยที่ได้มาตรฐานตลาดญี่ปุ่น จึงต้องเป็นการปลูก “เพื่อส่งออกโดยเฉพาะ” ซึ่งหมายถึงพื้นที่ปลูกที่มีน้ำเพียงพอ ไม่ท่วมขัง อยู่สูงจากระดับน้ำทะเล และมีแปลงปลูกขนาดใหญ่ในบริเวณใกล้กันกว่า 100 ไร่ขึ้นไปเพื่อให้บริหารต้นทุนโลจิสติกส์ได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วยการประสานงานของสำนักงานพาณิชย์ฯ และการสนับสนุนนโยบายจาก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ซึ่งจากการที่ได้เริ่มต้นพื้นที่นำร่องกับ กลุ่มแปลงใหญ่กล้วยหอมทองสุขไพบูลย์ อำเภอเสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา 

โดยขณะนี้เริ่มส่งกล้วยหอมทองเข้าตลาดญี่ปุ่นแล้ว และได้รับคำสั่งซื้อเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และด้วยความสำเร็จในระยะเริ่มต้นนี้ ทำให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์มีนโยบายขยายพื้นที่ปลูกเพิ่มเติม เพราะเป็นประโยชน์กับเกษตรกรเนื่องจากกล้วยเป็นพืชที่ให้ผลตอบแทนสูง อีกทั้งความต้องการของผู้ซื้อญี่ปุ่นมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นทุกปี 

ทั้งนี้ ต้องขอย้ำว่า ไม่ใช่กล้วยทุกพื้นที่ในไทยจะสามารถส่งออกได้ทันที ผู้ที่สนใจจำเป็นต้องมีพื้นที่ที่เหมาะสมไม่ว่าพื้นที่เดิมจะเป็นพื้นที่นาหรือพื้นที่ไร่ก็ตาม และจะต้องมีการปรับการปลูกให้เป็นไปตามมาตรฐานตลาดญี่ปุ่น ซึ่งสำนักงานฯ จะลงไปสำรวจพื้นที่ก่อน และจะมีผู้เชี่ยวชาญคอยให้คำแนะนำอย่างใกล้ชิดตั้งแต่ขั้นตอนการเตรียมดิน

กล้วย: พืชเศรษฐกิจใหม่และวิถีเกษตรใหม่ของไทย

กล้วยหอมทองถือเป็นพืชเศรษฐกิจที่ให้ผลตอบแทนเร็ว ใช้เวลาไม่ถึงปีในการเก็บเกี่ยว อีกทั้งองค์ความรู้จากผู้เชี่ยวชาญญี่ปุ่นยังช่วยเพิ่มคุณภาพและผลผลิตได้มากขึ้น จากเดิมปีละ 1 รอบเก็บเกี่ยวต่อปี เป็น 3 รอบเก็บเกี่ยวใน 2 ปี เพิ่มผลผลิตถึง 50%

นอกจากนี้ ระบบการซื้อขายของญี่ปุ่นยังเป็นแบบสัญญาซื้อขายล่วงหน้า ซึ่งผู้ซื้อจะรับซื้อผลผลิตทั้งหมดในโครงการ ช่วยให้เกษตรกรรู้ราคาขายล่วงหน้า มีรายได้มั่นคง และสามารถวางแผนต้นทุนได้อย่างแม่นยำ ปัจจุบันเกษตรกรในโครงการสามารถมีรายได้สูงกว่าแสนบาทต่อไร่ต่อปี ซึ่งสูงกว่าพืชหลักเดิม เช่น มันสำปะหลัง หรืออ้อย อย่างชัดเจน นี่จึงเป็น โมเดลการเกษตรแบบใหม่ของไทย ที่เปลี่ยนจาก “ผลิตก่อนแล้วค่อยหาตลาด” มาเป็น “มีตลาดก่อนแล้วจึงผลิต” หมดปัญหาผลผลิตล้นตลาด และเกษตรกรสามารถคำนวณกำไรได้ตั้งแต่ก่อนเริ่มปลูก

แต่สิ่งที่เกษตรกรควรเข้าใจคือ ตลาดญี่ปุ่นต้องการกล้วยที่มีคุณภาพสม่ำเสมอ และมีการส่งมอบต่อเนื่องระยะยาว ไม่สามารถนำผลผลิตไปขายสลับกับตลาดในประเทศได้ ดังนั้นจึงต้องมองสองตลาดนี้แยกจากกันอย่างชัดเจน

อุปสรรคที่ผ่าน และโอกาสที่เปิดตลาด

ตลอดการดำเนินโครงการ สำนักงานฯ ได้ประสานขอความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ทั้งในประเทศและต่างประเทศเพื่อช่วยเกษตรกรกลุ่มนำร่องนี้ อาทิ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา ช่วยพัฒนาเทคนิค “ฟองอากาศนาโนผสมแก๊สออกซิเจน” เพื่อยืดอายุการสุกของกล้วย ธ.ก.ส. ที่ช่วยสนับสนุนเงินทุนหมุนเวียนดอกเบี้ยต่ำ รวมทั้ง JICA (Japan International Cooperation Agency) ที่ช่วยให้เงินสนับสนุนผู้นำเข้าญี่ปุ่น เพราะเห็นว่าเป็นโครงการที่ช่วยพัฒนาความเป็นอยู่ที่ดีของเกษตรกรไทย อีกทั้งยังเป็นการช่วยเพิ่มทางเลือกที่ดีให้ผู้บริโภคชาวญี่ปุ่นอีกด้วย

และล่าสุด กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ ได้เข้ามาสนับสนุนในส่วนของ กล้วยหอมเขียว (Cavendish) ซึ่งไม่ต้องปลูกในพื้นที่สูงแล้ว อีกทั้งยังมีความต้องการในตลาดญี่ปุ่นอีกมาก ทำให้เปิดโอกาสให้เกษตรกรทั่วประเทศเข้าร่วมได้มากขึ้น ดังนั้น เป้าหมายต่อไปคือ การวางตำแหน่งการเจาะตลาดญี่ปุ่นด้วยกล้วยไทยสองสายพันธุ์ให้ชัดเจน โดยให้ “กล้วยหอมทองไทย” สำหรับตลาดพรีเมียม และ“กล้วยหอมเขียวไทย” สำหรับตลาดกลางขนาดใหญ่ และเมื่อโควต้าปลอดภาษีใกล้เต็มเมื่อใด กระทรวงพาณิชย์ก็เตรียมเจรจากับรัฐบาลญี่ปุ่นเพื่อขอขยายโควต้าเพิ่มเติมในทันที

อนาคตกล้วยไทย

โดยส่วนตัวมีความมั่นใจมากว่า กล้วยหอมไทยจะสามารถก้าวขึ้นเป็น พืชเศรษฐกิจใหม่ของประเทศที่ช่วยสร้างรายได้มั่นคงให้เกษตรกรไทยอย่างยั่งยืน และไม่เพียงเท่านี้ ในขณะนี้ก็ได้เริ่มขยายแนวทางเดียวกันไปยังกล้วยชนิดอื่นด้วย เช่น กล้วยไข่ กล้วยเล็บมือนาง และกล้วยน้ำว้า ซึ่งได้รับความสนใจจากผู้นำเข้าญี่ปุ่นแล้วเช่นกัน สำหรับเกษตรกรไทยและบุคคลที่สนใจเข้าร่วมสามารถติดต่อได้ที่ สำนักงานพาณิชย์จังหวัดทั่วประเทศ

• ดร.สมประวิณ ชี้เศรษฐกิจไทยเผชิญกับดัก “3 น้อย” คือ คนเกิดน้อยลง, ความร่วมมือระหว่างประเทศลดลง และกิจกรรมทางเศรษฐกิจชะลอตัว
• เสนอทางออกด้วยโมเดล “3 เปลี่ยน” เพื่อสร้างความแข็งแกร่งจากภายใน (Inside-out), ส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากฐานราก (Bottom-up) และสร้างระบบเศรษฐกิจที่เท่าเทียมและทั่วถึง (Inclusive)
• การปฏิรูปจะสำเร็จได้ต้องอาศัยการปรับปรุงกฎหมายและระบบราชการ (Soft Infrastructure) ควบคู่ไปกับภาวะผู้นำที่มุ่งมั่นและการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน

ดร.สมประวิณ มันประเสริฐ นักเศรษฐศาสตร์ นักการเงิน กล่าวบนเวที สัมมนา “ Thailand Economic Outlook 2026 ” โดย กรุงเทพธุรกิจ หัวข้อ Out of the Trap “ Wake up! Thailand Economy”  กล่าวว่า ในการฟื้นฟูเศรษฐกิจไทย หลุดจากกับดักโดยยึดหลัก “กลยุทธ์เก่า บนภูมิทัศน์ใหม่” เพื่อรับมือกับความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของโลกและประเทศไทย   จาก “3 มาก” สู่ “3 น้อย”  

โดยปัจจุบันกลับกลายเป็น “3 น้อย” คือ  

1.จากคนเกิดมาก เป็นคนเกิดน้อยลง สะท้อนปัญหาโครงสร้างประชากร

2. จากความร่วมมือมากขึ้น เป็นความร่วมมือลดลง โลกเข้าสู่ยุคภูมิรัฐศาสตร์ตึงเครียด

3 . จากกิจกรรมเศรษฐกิจ เพิ่มขึ้น เป็น กิจกรรมเศรษฐกิจชะลอ การค้าและการลงทุนลดลงจากความไม่แน่นอน

นั้น จะขับเคลื่อน เศรษฐกิจไทย ในระยะข้างหน้า เพื่อรับมือ “3 น้อย”

เราต้องปรับกระบวนท่าโดยใช้โมเดล “3 เปลี่ยน  คือ 

1. จาก Outside-in เป็น Inside-out เปลี่ยนจากการรอแรงกระตุ้นจากภายนอก มาเน้นการสร้างพลังภายในประเทศ

2. จาก Top-down เป็น  Bottom-up เปลี่ยนจากการสั่งการจากบนลงล่าง มาเป็นการเปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วม

3. จาก Exclusive เป็น  Inclusive เปลี่ยนจากระบบที่จำกัดโอกาส มาเป็นระบบที่เปิดให้ทุกคนเข้าถึงทรัพยากรและโอกาสทางเศรษฐกิจอย่างเท่าเทียม

 นายสมประวิณ มองว่า ประเทศไทยยังมีโอกาสในการเป็นส่วนหนึ่งของสายพานการผลิตโลก หากสามารถ ทำ 3 เรื่องให้มีประสิทธิภาพ คือ

1. เข้าถึงทรัพยากรและเงินทุนอย่างเท่าเทียม

2. สร้างกลไกตลาดที่โปร่งใสและแข่งขันได้และ

3. ส่งเสริมการลงทุนและนวัตกรรมในภาคเอกชน

แต่สิ่งสำคัญ คือ การปรับโครงสร้างพื้นฐาน ที่เป็น “Soft infrastructure”  คือ การทำเรื่องกฎหมาย ระบบราชการ และการกระจายอำนาจ ต้องเอื้อต่อการทำธุรกิจและการมีส่วนร่วมของประชาชน

แต่ปัญหาสำคัญ พบว่า“ความสามารถแข่งขันไทยลดลง ” จากข้อมูลล่าสุด ประเทศไทยตกอันดับความสามารถแข่งขันลง 5 อันดับ สาเหตุมาจากด้านประสิทธิภาพของภาครัฐ  

จุดนี้ สะท้อนถึงความจำเป็น “ต้องเร่งทำ” คือ ในการปฏิรูปการจัดสรรทรัพยากรสาธารณะ , ยกระดับผลิตภาพแรงงานและบริการสาธารณะ และ อัพสกิลและรีสกิลแรงงานผ่านความร่วมมือระหว่างรัฐและเอกชน

ดร.สมประวิณ ชี้ว่า เรื่องการปฏิรูปนั้น “ไม่ใช่ไม่รู้ปัญหา”  แต่ “รู้ปัญหาแล้ว ทำไม่ได้“ เป็นปัญหาของไทย  

ดังนั้น สิ่งสำคัญที่ทำให้การปฏิรูปเกิดขึ้นได้จริง คือ ภาวะผู้นำที่มีความมุ่งมั่น (Leadership Commitment) และการเมืองไม่แทรกแซงมากเกินไป รวมถึงการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน ด้วยการออกแบบแรงจูงใจใหม่ในระบบเศรษฐกิจ เพื่อให้ทุกฝ่ายเห็นประโยชน์ร่วมกันในการเปลี่ยนแปลง

นายนิกรเดช พลางกูร อธิบดีกรมสารนิเทศและโฆษกกระทรวงการต่างประเทศ เปิดผลการหารือภายหลังนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ หารือร่วมกับคณะผู้แทนภาคเอกชนไทยในกัมพูชา เพื่อรับฟังปัญหา และข้อเสนอจากภาคเอกชนต่อสถานการณ์และความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชาว่า มีผู้แทนทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และหน่วยงานที่ครอบคลุมผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รวมกว่า 90 คนเข้าร่วม โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้ขอบคุณภาคเอกชนไทยในกัมพูชาในการขับเคลื่อน และส่งเสริมเศรษฐกิจ 2 ประเทศ แต่สถานการณ์ชายแดน มีผลกระทบทุกมิติ รวมถึงเศรษฐกิจ และประชาชนด้วย รวมถึงมาตรการต่าง ๆ ของกัมพูชา ส่งผลกระทบต่อธุรกิจไทยหลายกลุ่ม และมีกระแสต่อต้านสินค้าไทยในกัมพูชาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งกระทบต่อยอดขาย และรัฐบาลไทยไม่ประสงค์ให้ความขัดแย้งขยายตัว และย้ำตลอดว่า ความขัดแย้งที่เกิดขึ้น เป็นปัญหาระหว่างรัฐกับรัฐ ไม่ได้มีเป้าโจมตีประชาชน แต่กัมพูชากลับจงใจให้ประชาชนได้ผลกระทบทั้งทางตรง และทางอ้อม รวมถึงบอยคอตสินค้าไทย ทั้งทางตรง และทางอ้อมเช่นกัน 

โฆษกกระทรวงการต่างประเทศ ยังเปิดเผยว่า ในการหารือดังกล่าวได้มีการแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกัน ทั้งระยะเร่งด่วน ระยะกลาง และระยะยาว ซึ่งรัฐบาล จะได้นำไปกำหนดเป็นมาตรการเยียวยาต่อไป และการหารือของรัฐบาลต่อประเด็นดังกล่าว คาดว่า จะเกิดขึ้นเร็วที่สุดในการประชุมคณะรัฐมนตรีเศรษฐกิจที่กำลังจะเกิดขึ้น หรือภายในเดือนนี้ ที่มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และการดำเนินการในขั้นต่อไปนั้น หน่วยงานไทยในประเทศ และต่างประเทศ จะดำเนินการร่วมกันอย่างเอกภาพ ภายใต้ ”ทีมไทยแลนด์” และกระทรวงการต่างประเทศ จะประสานงานอย่างใกล้ชิดทุกฝ่าย เพื่อให้สอดคล้องกับนโยบายการทูตเศรษฐกิจเชิงรุก เพื่อสร้างขีดความสามารถ และโอกาสธุรกิจไทย เพื่อสนับสนุนผู้ประกอบการรายย่อย ให้สามารถปรับตัวท่ามกลางความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ และมาตรการทางการค้าระหว่างประเทศ 

ส่วนข้อเสนอจากภาคเอกชนส่วนใหญ่นั้น โฆษกกระทรวงการต่างประเทศ เปิดเผยว่า มีหลายข้อเสนอ และอยากให้รัฐบาลนำไปพิจารณาช่วยเหลือ เช่น มาตรการภาษี มาตรการทางการเงิน สินเชื่อ การช่วยเหลือค่าไฟ ฯลฯ และยังมีผลกระทบหลายเรื่องจาการค้าชายแดนที่ชะงักลงไป แต่ทุกภาคส่วนได้รับผลกระทบจากการรณรงค์ไม่บริโภคสินค้าไทยจากรัฐบาลกัมพูชา ทั้งธุรกิจพลังงาน ธุรกิจร้านอาหาร โรงแรม ร้านสะดวกซื้อและร้านค้าส่ง ซึ่งกระทรวงการต่างประเทศ จะนำข้อเสนอ เพื่อเสนอต่อการประชุมคณะรัฐมนตรีเศรษฐกิจ เพื่อกำหนดนโยบายให้ความช่วยเหลือต่อไป

ส่วนผลกระทบจากการปิดพรมแดนนั้น โฆษกกระทรวงการต่างประเทศ ระบุว่า เป็นที่รับทราบ เพราะทราบว่า มูลค่าการค้าชายแดน คิดเป็น 50 เปอร์เซ็นของมูลค่าการค้าทั้งหมด ซึ่งเอกชนส่วนใหญ่ ได้มีมาตรการชั่วคราวในการแก้ปัญหา เช่น การปรับเปลี่ยนเส้นทางขนส่งจากทางบก เป็นทางเรือ รวมถึงยังรอผลการเจรจาไทย-กัมพูชา ในกลไกต่าง ๆ ทั้ง GBC RBC และ JBC รวมถึงข้อตกลงหยุดยิง เพื่อให้เกิดสันติภาพอย่างถาวร และประเทศไทยยังเชื่อมั่นในการเจรจา รวมถึงหากกัมพูชา มีความจริงใจในการเจรจา สถานการณ์ก็น่าจะดีขึ้น 

ส่วนมีข้อเสนอการเปิดด่านทางบกหรือไม่นั้น โฆษกกระทรวงการต่างประเทศ ยืนยันว่า ไม่มีข้อเสนอ แต่มีคำถามว่า จะสามารถกลับมาเปิดด่านอีกครั้งได้เมื่อใด ซึ่งตนเชื่อมั่นว่า เอกชนทราบดีถึงเหตุผลด้านความปลอดภัยในการปิดด่าน และเอกชน ก็ได้แสดงความเข้าอกเข้าใจ ซึ่งกระทรวงฯ ก็เชื่อมั่นว่า การเจรจาจะสามารถนำมาสู่ข้อตกลงใด ๆ ได้ 

โฆษกกระทรวงการต่างประเทศ ยังย้ำว่า ประเทศไทยมุ่งมั่นแก้ปัญหาไทย-กัมพูชาอย่างสันติ และเลือกเส้นทางสันติภาพและความร่วมมือ พร้อมหวังว่า กัมพูชาจะเลือกเส้นทางเดียวกับไทย เพื่อความสงบ และยั่งยืน