Author: ข่าวกรุงเทพฯ

จุดเปลี่ยนประเทศไทย จะเกิดขึ้นหลังเลือกตั้งวันที่ 8 ก.พ.2569 นี้หรือไม่ กำลังถูกจับตามองจากทุกภาคส่วน โดยเฉพาะภาคธุรกิจที่ปัจจุบันเต็มไปด้วยคนรุ่นใหม่ “โพสต์ทูเดย์” มีโอกาสสัมภาษณ์พิเศษ “เชาวนนท์ คลังเปรมจิตต์” กรรมการและอุปนายกด้านต่างประเทศ สมาคมการค้าสตาร์ทอัพไทย ทายาทรุ่นที่ 2 บริษัท สยามมิตซุย จำกัด บริษัทเครื่องปรับอากาศของคนไทย และ ผู้ก่อตั้งสตาร์ทอัพสายมู บริษัท อัลติเมท เดสตินี่ จำกัด กับความหวังรัฐบาลใหม่ ที่เขาคาดหวังว่าจะมีนโยบายที่ ไม่ “สร้างภาพ”  ไร้ “คอร์รัปชั่น ” ที่สำคัญคือต้อง “ไม่เอื้อนายทุน” กลุ่มใด กลุ่มหนึ่ง 

นโยบายต้องเน้นผลประโยชน์ส่วนร่วม ไม่เอื้อนายทุน-ไม่คอร์รัปชั่น

“เชาวนนท์” กล่าวว่า อยากเห็นนโยบายของพรรคการเมืองที่ไม่สร้างภาพ หรือเป็นนโยบายการลงทุนเพื่อเอื้อพวกพ้อง หรือ ผลประโยชน์ของนายทุน การขับเคลื่อนประเทศด้วยนโยบายนวัตกรรมเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจในเวลานี้ เป็นสิ่งจำเป็น เพราะเศรษฐกิจดิจิทัล จะช่วยสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้เร็วที่สุด การส่งต่อนวัตกรรมสู่สากล โดยเฉพาะการสนับสนุนผ่านสตาร์ทอัพ จะเป็นส่วนหนึ่งที่สามารถกระตุ้นตัวเลข GDP ของประเทศให้เติบโตได้

รัฐบาลชุดหน้าควรสร้าง Ecosystem ที่เอื้อต่อการเติบโตตั้งแต่วัยเรียน เช่น ในสหรัฐอเมริกาที่หากนักศึกษามีไอเดียและสามารถพิสูจน์แนวคิดได้ ก็ควรมีนักลงทุนพร้อมสนับสนุนเงินทุนทันทีโดยไม่ต้องรอให้มียอดขายมหาศาล

นอกจากนี้ยังมองว่านโยบายที่ดีต้องเน้น ผลประโยชน์ส่วนรวมและสร้างผลกระทบในวงกว้าง มากกว่าเรื่องพวกพ้อง หรือการคอร์รัปชั่น และต้องเป็นธุรกิจที่เติบโตได้จริงในระยะยาว ไม่ใช่เพียงแค่การทำภาพลักษณ์ให้ดูสวยงามเท่านั้น

ชูบทบาท “Global Day One”

สำหรับบทบาทของสมาคมฯในฐานะที่ “เชาวนนท์” เพิ่งรับตำแหน่งอุปนายกสมาคมฯด้านต่างประเทศ คือ การนำสตาร์ทอัพบุกตลาดโลก และ การเดินหน้า ปรับ Mindset ของสตาร์ทอัพ ตั้งแต่วันแรกของการเริ่มธุรกิจ ที่ต้องคิดเพื่อขายตลาดโลก ไม่ใช่ คิดเพื่อขายแค่ในประเทศไทย

“Global Day One” คือ กุญแจสำคัญสู่ความสำเร็จ โดยเขาอธิบายว่า ปัญหาสำคัญของสตาร์ทอัพไทยที่ผ่านมาคือการมี Local Mindset หรือการเน้นทำตลาดเฉพาะในประเทศตั้งแต่วันแรก ทำให้เมื่อเติบโตถึงจุดหนึ่งจะพบทางตัน และไม่สามารถสเกลต่อได้ แม้แต่ยูนิคอร์นบางรายก็ยังติดปัญหานี้

จากนี้ สมาคมฯ มุ่งเน้นการปรับมายเซ็ทให้กับกลุ่มสตาร์ทอัพให้เป็น Global Day One คือการออกแบบผลิตภัณฑ์และวางแผนบุกตลาดโลกตั้งแต่วันที่เริ่มก่อตั้ง เพราะหากวางโครงสร้างไว้เพื่อตลาดในประเทศตั้งแต่แรก การจะเปลี่ยน ไปสู่ตลาดสากลในภายหลังจะทำได้ยากมาก

นำร่องพาสตาร์ทอัพแมทชิ่งระดับโลก

“เชาวนนท์” กล่าวว่า เมื่อเร็วๆนี้ สมาคมฯได้พาสตาร์ทอัพไทยไปแมทชิ่งและออกบูธในตลาดพรีเมียมอย่างยุโรป พบว่าได้รับผลตอบรับดีเยี่ยมใน 2 งานหลัก ได้แก่

• งาน Slush งานประจำปีที่สำคัญของเมืองเฮลซิงกิ (Helsinki) ประเทศฟินแลนด์ เป็นงานระดับนานาชาติ ที่สร้างแรงบันดาลใจให้คนรุ่นใหม่เข้าสู่โลกสตาร์ทอัพและเทคโนโลยี ทั้งยังดึงดูดผู้ประกอบการและนักลงทุนจากทั่วโลกมารวมกันในงานนี้ โดยสมาคมฯร่วมกับสถานทูตและหน่วยงานภาครัฐพาสตาร์ทอัพ 10 ราย ไปนำเสนอผลงาน

• งาน AsiaBerlin Summit 2025: Connecting Startup Ecosystems for Diversity and Innovation เยอรมัน โดยมีผู้ประกอบการสตาร์ทอัพไทย ประมาณ 5-6 ราย ได้เข้าร่วมนำเสนอผลิตภัณฑ์ของบริษัท บนเวที พิชชิ่ง

เขากล่าวว่า ในเวทีตลาดยุโรปนั้น ผลตอบรับถือว่าดีเกินคาด มีผู้สนใจเข้าฟังการ พิชชิ่ง จนห้องเต็มและมีการพูดคุยเจรจาธุรกิจต่อเนื่อง นักลงทุนในต่างประเทศให้ความสนใจตลาดอาเซียนที่มีประชากรกว่า 700 ล้านคนอย่างมาก ขณะเดียวกันสตาร์ทอัพไทยก็ได้เห็นสเกลการลงทุนที่แตกต่าง โดยในยุโรปอาจมีการพูดถึงตัวเลขการลงทุนสูงถึง 10-100 ล้านดอลลาร์ ซึ่งสูงกว่าสเกลปกติที่เคยพบเห็น

สำหรับสตาร์ทอัพของประเทศไทยที่โดดเด่นและสามารถก้าวสู่ยูนิคอร์นได้ คือ สตาร์ทอัพเกี่ยวกับ AI เช่น “BOTNOI” AI Avatar ที่โต้ตอบแบบ Real-time และมีระบบแปลภาษา,สตาร์ทอัพเกี่ยวกับดาวเทียม เช่น RIFFAI ในการใช้ดาวเทียมสำรวจพลังงาน โดยทำงานคู่กับ AI ปัจจุบันขยายธุรกิจไปทั้งอังกฤษ ญี่ปุ่น สิงคโปร์ และกำลังมุ่งสู่สหรัฐฯ โดยมีผู้ก่อตั้งอายุเพียง 22 ปี

VEKIN (เวคิน) สตาร์ทอัพไทยสาย Deep Tech ที่โดดเด่นด้านเทคโนโลยีสีเขียว โดยพัฒนาแพลตฟอร์มที่ใช้ AI และบล็อกเชน เพื่อช่วยให้การลดคาร์บอนและตรวจสอบคาร์บอนฟุตพริ้นท์ทำได้ง่ายขึ้น ผ่านผลิตภัณฑ์อย่างแอปพลิเคชัน CERO ที่ช่วยสะสมแต้มจากการทำกิจกรรมลดคาร์บอนในชีวิตประจำวัน และนำไปแลกสิทธิพิเศษ สร้างความยั่งยืนให้องค์กรและบุคคลทั่วไป ซึ่งกำลังเป็นเทรนด์ความต้องการในตลาดยุโรป

สุดท้ายคือสตาร์ทอัพเกี่ยวกับ HealthTech เนื่องจากเป็นจุดแข็งสำคัญของไทยจากความเชี่ยวชาญด้านบริการทางการแพทย์และค่าใช้จ่ายที่แข่งขันได้ (เช่น การผ่าตัดไส้ติ่งในไทยราคา 5 แสนบาท ขณะที่ในสหรัฐฯ อาจสูงถึง 5 ล้านบาท) ดังนั้นประเทศไทยจะเป็นศูนย์กลางหรือฮับด้านสุขภาพด้วยบริการ ความสามารถในการรักษา ในราคาไม่สูง

ทั้งอินโดนีเซียและเวียดนามต่างเป็นเศรษฐกิจที่มีอัตราการเจริญเติบโตสูงในรอบทศวรรษที่ผ่านมา

แต่ด้วยความคล้ายคลึงทั้งในเชิงโครงสร้าง ผลผลิต รวมไปถึงบริบทเกี่ยวข้องอื่นๆ ทำให้ไทยมักถูกนำไปเปรียบเทียบกับเวียดนาม จนนำมาสู่คำถามที่ภายหลังเริ่มดังขึ้นเรื่อยๆ ว่า “เวียดนามกำลังจะแซงไทย…จริงหรือ?”

หากเทียบกันเฉพาะขนาดเศรษฐกิจล้วนๆ ตัวชี้วัดเบื้องต้นที่พอนำมาเปรียบเทียบได้คือผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ ในปี 2024 ผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติของไทยนั้นอยู่ที่ 461,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 6,573 ดอลลาร์สหรัฐต่อหัวประชากร

เทียบกับเวียดนามที่ไล่กวดมาติดๆ ที่ 405,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 4,017 ดอลลาร์สหรัฐต่อหัวประชากร จะเห็นได้ว่าขนาดเศรษฐกิจของไทยและเวียดนามนั้นเริ่มที่จะใกล้เคียงกันมาก

หากคำนวนคร่าวๆ โดยใช้อัตราการเติบโตเฉลี่ยระหว่างปี 2021-2024 ของไทยที่ 2.17% และของเวียดนามที่ 5.81% จะได้ผลว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติของเวียดนามจะแซงไทยภายในปี 2028-29 ในขณะที่ผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติต่อประชากรจะแซงได้ช้ากว่ากันมาก คือในปี 2042

อย่างไรก็ตาม หากใช้ภาวะเสมอภาคของอำนาจซื้อ หรือ Purchasing Power Parity ในการเปรียบเทียบ ช่องว่างดังกล่าวก็จะยิ่งแคบลงไปอีก

หากเปรียบเทียบกันเฉพาะของปี 2024 PPP ของไทยจะอยู่ที่ 1.55 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 21,737.178 ดอลลาร์สหรัฐต่อหัวประชากร เทียบกับเวียดนามที่ 1.45 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 14,415.216 ดอลลาร์สหรัฐต่อหัวประชากร

หากคำนวนคร่าวๆ โดยใช้อัตราการเติบโตเฉลี่ยระหว่างปี 2021-2024 ที่เท่ากันคือ 2.17% สำหรับไทย และ 5.81% สำหรับเวียดนาม PPP ของเวียดนามจะแซงไทยในปี 2026 ส่วน PPP ต่อหัวประชากรจะช้าไปถึงปี 2039 เป็นอย่างน้อย

เพื่อสรุปให้เห็นภาพ เวียดนามมีโอกาสที่จะแซงไทยในแง่ของขนาดเศรษฐกิจโดยสมบูรณ์ภายในปี 2030 หากวัดเฉพาะขนาดเศรษฐกิจรวมของทั้งประเทศ

อย่างไรก็ตาม หากเปรียบเทียบในเชิงรายได้ต่อหัวประชากร เวียดนามยังต้องใช้เวลาอย่างน้อย 15-20 ปีในการแซงไทย ปัจจัยสำคัญคือขนาดประชากรของเวียดนามที่มากถึง 101.6 ล้านคน เทียบกับไทยที่น้อยกว่าเพียง 71.6 ล้านคน

ถึงกระนั้น แนวโน้มข้างต้นตั้งอยู่บนสมมติฐานว่าเศรษฐกิจไทยเติบโตเฉลี่ยที่ 2% และเศรษฐกิจเวียดนามเติบโตเฉลี่ยที่ 5% ซึ่งในโลกแห่งความเป็นจริงยังมีตัวแปรอีกมากที่ทำให้อัตราการเติบโตของทั้งสองประเทศ “เบี่ยงเบน” มากขึ้นหรือน้อยลงได้ 

ข้อมูลทางสถิติอื่นๆ ที่พอจะใช้ในการคาดการณ์แนวโน้มของการเจริญเติบโดทางเศรษฐกิจคือปัจจัยว่าด้วยผลิตภาพ (productivity) ซึ่งตามทฤษฎีแล้วการขยายตัวของผลิตภาพย่อมทำให้เศรษฐกิจเจริญเติบโตจากปริมาณผลผลิตที่เพิ่มพูนสูงขึ้น

ตัวชี้วัดอย่างหนึ่งที่สำคัญคือ ผลิตภาพการผลิตรวม หรือ Total Factor Productivity ซึ่งหมายถึงความสามารถในการเพิ่มผลผลิตที่นอกเหนือไปจากการเพิ่มปัจจัยการผลิตอย่างปัจจัยทุนและแรงงาน เช่น การพัฒนาประสิทธิภาพ ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี และอื่นๆ

จากการคำนวนโดย Asian Productivity Organization พบว่าระหว่างปี 2020-2023 TFP ของเวียดนามเพิ่มขึ้นเฉลี่ยที่ 1.3% ในขณะที่ของไทยที่เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 0.3% เท่านั้น โดยที่อัตราเฉลี่ยของทั้งกลุ่มประเทศอาเซียนอยู่ที่ 1.5% 

ในส่วนของปัจจัยทุนและแรงงานก็ไม่ได้มีแนวโน้มต่างกันนัก โดยผลรวมของการสะสมทุนถาวรเบื้องต้นหรือ Gross Fixed Capital Formation ระหว่างปี 2020-2023 ของเวียดนามนั้นขยายตัวโดยเฉลี่ย 4.34% เทียบกับของไทยที่ขยายตัวโดยเฉลี่ยเพียง 0.45%

ในขณะที่ผลิตภาพเฉลี่ยต่อหัวแรงงานของเวียดนามนั้นเพิ่มขึ้นถึง 4.6% ในขณะที่ของไทยนั้นเพิ่มขึ้นเพียง 0.6% เมื่อพิจารณาปริมาณกำลังแรงงานของไทยที่ 40.23 ล้านคน และของเวียดนามที่ 53 ล้านคน

ด้วยสถิติข้างต้น ในทางปฏิบัติแล้วจึงมีความเป็นไปได้สูงที่ผลิตภาพที่ดีกว่าของเวียดนามจะส่งผลในรูปของแนวโน้มของอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจที่ดีกว่าไทย อย่างน้อยก็ภายในระยะเวลา 3-5 ปีต่อจากนี้ จนสามารถ “ไล่กวด” ไทยได้อย่างหายใจรดต้นคอ

อย่างไรก็ดี เวียดนามยังคงเผชิญกับความท้าทายที่เปรียบเสมือนเป็น “เพดานแก้ว” ที่จำกัดอัตราการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ หนึ่งคือ การเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วของเวียดนามในปัจจุบันคือผลลัพธ์โดยตรงจากการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศหรือ FDI

หากพิจารณาลงลึกไปยัง “ไส้ใน” ก็จะพบว่าเม็ดเงินลงทุนส่วนใหญ่ลงไปในภาคการผลิตและส่งออกโดยเฉพาะในภาคอิเล็กทรอนิกส์และสิ่งทอ ซึ่งมีสิงคโปร์ เกาหลี จีน ฮ่องกง และญี่ปุ่นเป็นผู้ลงทุนหลัก

ในที่นี้ แม้ว่ายุทธศาสตร์ FDI จะเป็นเครื่องมือที่ให้ “ประสิทธิผล” ในการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างมหาศาล โดยเฉพาะท่ามกลางบริบทของสงครามการค้าที่เวียดนามได้ประโยชน์ในฐานะ “ทางผ่าน” ของสินค้าและบริการขั้นกลางจากจีน ไปสู่สินค้าและบริการขั้นสมบูรณ์ที่ถูกส่งออกไปยังสหรัฐอเมริกาและสหภาพยุโรป

อย่างไรก็ตาม ข้อได้เปรียบที่ว่าในขณะเดียวกันก็ “อ่อนไหว” ต่อความเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์เป็นอย่างยิ่ง เช่นที่เห็นได้ชัดที่สุดคือการโต้ตอบในรูปแบบของกำแพงภาษีศุลกากรของสหรัฐอเมริกาในช่วงต้นปีที่ผ่านมา

ส่วนที่สองยังคงเกี่ยวเนื่องกับ FDI คือความล้มเหลวในการสร้างอุตสาหกรรมต้นน้ำ (backward linkages) ที่ตามรายงานล่าสุดของ OECD ชี้ให้เห็นว่ามูลค่าเพิ่มของสินค้าส่งออกถึง 48% มาจากต่างชาติ และ 4 ใน 5 ของมูลค่าสินค้าส่งออกนั้นมาจากสินค้านำเข้าอีกทอดหนึ่ง

ด้วยเหตุนี้ สถานะของการเป็นเพียง “ผู้รับจ้างประกอบ” ไม่เพียงทำให้เวียดนามจะขาดแคลนบรรษัทท้องถิ่นที่สามารถแข่งขันได้ในระดับนานาชาติ เวียดนามยังมีบทบาทน้อยมากใน Global Value Chain เมื่อเทียบกับกลุ่มเศรษฐกิจ ASEAN อื่นๆ โดยเฉพาะบทบาทของภาคธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมในการสร้างมูลค่าส่วนเพิ่มทางเศรษฐกิจอีกด้วย 

ส่วนที่สาม ซึ่งเกี่ยวเนื่องกับส่วนก่อนหน้าด้วย คือข้อจำกัดด้านแรงงาน กล่าวคือเวียดนามมีข้อได้เปรียบด้านกำลังแรงงานในวัยฉกรรจ์จำนวนมหาศาล ที่พร้อมเข้าสู่ภาคการผลิตและบริการ

อย่างไรก็ตาม กำลังแรงงานส่วนมากยังคงเป็นแรงงานทักษะต่ำ ส่วนแรงงานทักษะสูง อย่างผู้จบการศึกษาระดับอาชีวะหรือมหาวิทยาลัยยังคงขาดแคลนอยู่เป็นอย่างมาก แม้ว่าเวียดนามพยายามจะเร่งพัฒนาทั้งในด้านคุณภาพและปริมาณ แต่ก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการ โดยเฉพาะกับแรงงานทักษะสูงด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นความท้าทายของประเทศเศรษฐกิจกำลังพัฒนาอื่นๆ ที่จำต้องเผชิญในระยะ “ขั้นกลาง” ของการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ซึ่งไทยเองก็เคยเผชิญมาก่อนหน้าในทศวรรษที่ 2530 และ 2540

หากมองไทยและเวียดนามเป็นเหมือนนักวิ่งสองคนที่ต่าง “วิ่งไล่กวด” (catch up) ตามท้ายประเทศพัฒนาแล้วทั้งหลาย ณ วันนี้ ทั้งคู่ต่างมีกำแพงที่ต้องก้าวข้ามผ่านไปให้ได้ร่วมกัน ซึ่งก็คือ “กับดักรายได้ปานกลาง”

แนวทางของเวียดนามคือยุทธศาสตร์ Doi Moi 2.0 ที่พยายามสร้างภาคเอกชนอันเข้มแข็ง ให้มีผลิตภาพเพิ่มขึ้นและสร้างนวัตกรรมได้มากขึ้น ส่วนของไทยคือการพัฒนาความสามารถในการแข่งขันตามแนวทางในยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ที่แม้ในปัจจุบันอาจจะยังไม่ค่อยออกดอกออกผลเป็นรูปธรรมซักเท่าใด

อย่างไรก็ตาม เป็นเรื่องที่นักวิ่งวัยกลางคน ผู้ซึ่งสภาพร่างกายบางส่วนเริ่มถดถอยอย่างไทย อาจจะต้องใช้ความพยายามมากกว่าในการฟื้นฟูสภาพร่างกายเพื่อรักษาระยะห่างกับนักวิ่งที่หนุ่มกว่า สดกว่า และฟิตกว่าอย่างเวียดนาม

และที่สำคัญที่สุดคือ ไทยยังคงต้องพยายามที่จะวิ่งต่อไป  ไม่ใช่ค่อยๆ ชะลอความเร็วจนกลับมาหยุดนิ่ง เพราะหากเป็นเช่นนั้น เวียดนามย่อมแซงไทยเป็นอย่างที่แน่นอน แม้ว่าเวียดนามเองจะไม่ได้ปรับปรุงหรือพัฒนาเพิ่มเติมแต่อย่างใด.