Author: ข่าวกรุงเทพฯ

“เศรษฐกิจจีน” ที่ชะลอตัว และวิกฤติการจ้างงานของภาคเอกชนที่กำลังพังทลายกำลังผลักดันให้คนหนุ่มสาวที่มีการศึกษาดีหันหาความมั่นคงในอาชีพ “ราชการ”   จำนวนสูงมากเป็นประวัติการณ์ ท่ามกลางภาวะตลาดแรงงานเอกชนที่ตกต่ำหนัก จนกลายเป็นปรากฏการณ์ “ชามข้าวเหล็ก”

 ยอดสอบราชการทะลุ 3.7 ล้านคน

ตามรายงานของซีเอ็นบีซีพบว่าเมื่อเดือนที่แล้วมีผู้สมัครสอบคัดเลือกเข้ารับราชการประจำปีมากถึง 3.7 ล้านคนจากทั่วประเทศ รวมถึงบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยชั้นนำ แต่คาดว่าจะมีเพียงประมาณ 1 ใน 100 คน เท่านั้นที่จะได้รับตำแหน่งในหน่วยงานราชการระดับเริ่มต้น 38,100 ตำแหน่ง ที่จะเริ่มงานในปีหน้า

เรื่องนี้ทำให้อัตราการแข่งขันทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อเทียบกับ 1 ใน 70 คน ในปี 2566 และสำหรับบางตำแหน่งในพื้นที่ชนบทมีอัตราส่วนสูงถึง 1 ใน 6,470 คน

หาน เซิน หลิน ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยนิวยอร์ก เซี่ยงไฮ้ กล่าวว่า “อัตราการแข่งขันในบางจังหวัดในปัจจุบันเทียบเท่ากับมหาวิทยาลัยที่มีการคัดเลือกนักศึกษาอย่างเข้มงวดที่สุดในโลก และกำลังกลายเป็นหนึ่งในกิจกรรมกีฬาของชาติที่มีการแข่งขันสูงที่สุดของจีน”

 อัตราว่างงานเยาวชนพุ่งเกิน 17%

สาเหตุหลักมาจากภาวะเศรษฐกิจตกต่ำและความเชื่อมั่นทางธุรกิจที่แย่ลง อัตราการว่างงานในกลุ่มคนเมืองอายุ 16-24 ปี ยังคงสูงกว่า 17% ตั้งแต่เดือนก.ค. เมื่อเทียบกับประมาณ 10% ในสหรัฐ

ตามข้อมูลจากสมาคมอุตสาหกรรมและการพาณิชย์ บริษัทเอกชนชั้นนำ 500 แห่ง ในจีนลดจำนวนพนักงานลง 314,600 คน เมื่อปีที่แล้ว สาเหตุมาจากรัฐบาลปักกิ่งคุมเข้มภาคอสังหาริมทรัพย์ เทคโนโลยี และบริษัทสอนพิเศษ

ผลสำรวจโดยแพลตฟอร์มจัดหางาน Zhilian Zhaopin แสดงให้เห็นว่า สัดส่วนของนักเรียนที่เลือกงานในภาครัฐเป็นตัวเลือกอาชีพอันดับต้นๆ เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จาก 42% ในปี 2563 เป็น 63% ในปี 2567

ในทางตรงกันข้าม จำนวนบัณฑิตที่หางานในภาคเอกชนลดลงจาก 25.1% ในปี 2563 เหลือเพียง 12.5% ในปีที่แล้ว

คอรัล หยาง วัย 22 ปี บัณฑิตสาขาวิเคราะห์ข้อมูลจากมหาวิทยาลัยชั้นนำในเซี่ยงไฮ้ ใช้เวลา 4 เดือน หางานจนได้งานที่บริษัทการตลาดท้องถิ่น แต่เพียงไม่กี่สัปดาห์ต่อมา บริษัทก็ยกเลิกตำแหน่งงานนั้นเนื่องจากลดต้นทุน

“การพลาดโอกาสหลังจากหางานมาหลายเดือนนั้นน่าผิดหวัง แต่มันแสดงให้เห็นว่าภาคเอกชนมีความไม่มั่นคงมากแค่ไหน” หยางกล่าว ขณะนี้เธอกำลังเตรียมตัวสอบเข้ารับราชการในปีหน้า

 ตำแหน่งงานข้าราชการร่วง 4%

แม้ความต้องการงานราชการพุ่งสูง แต่จำนวนตำแหน่งงานว่างกลับไม่เพิ่มตาม เจียนเว่ย ซู นักเศรษฐศาสตร์อาวุโสจาก Natixis ระบุว่า ความตึงเครียดทางการคลังจากภาวะตกต่ำของภาคอสังหาริมทรัพย์ทำให้รัฐบาลท้องถิ่น “ขาดแคลนเงินสดและไม่เต็มใจที่จะเพิ่มบุคลากร”

ตำแหน่งงานใหม่ในหน่วยงานราชการเพิ่มขึ้น 66% ในปี 2563 ท่ามกลางความต้องการบุคลากรเพื่อบังคับใช้มาตรการล็อกดาวน์ แต่สำหรับปี 2026 รัฐบาลกลางได้ลดจำนวนบุคลากรลง 4% เหลือ 38,119 คน

กระทรวงศึกษาธิการพยายามส่งเสริมการจ้างงานในวิสาหกิจเอกชนโดยเสนอการลดหย่อนภาษี ค่าประกันสังคม และเงินอุดหนุน แต่แรงจูงใจยังอยู่ในระดับต่ำ เช่น รัฐบาลเทศบาลนครเซี่ยงไฮ้ให้เงินอุดหนุนเพียง 1,500 หยวน ต่อการจ้างงานใหม่หนึ่งคน

 12.7 ล้านบัณฑิตเรียนจบปีหน้า

จำนวนผู้สมัครสอบเข้าศึกษาต่อระดับบัณฑิตศึกษาแห่งชาติลดลงเหลือ 3.4 ล้านคน จากจุดสูงสุดที่ 4.74 ล้านคน ในปี 2566 ตามข้อมูลกระทรวงศึกษาธิการ สะท้อนความเชื่อมั่นที่ลดลงว่าปริญญาขั้นสูงจะช่วยเพิ่มโอกาสในการได้งาน

ผลสำรวจของ Zhilian Zhaopin พบว่า บัณฑิตจากวิทยาลัยอาชีวะมีอัตราการจ้างงานเพิ่มขึ้นเป็น 56.6% ในปีที่แล้ว ในขณะที่บัณฑิตระดับสูงกว่าปริญญาตรีมีผู้ได้รับข้อเสนอการจ้างงานน้อยกว่า 45% ลดลงจากเกือบ 57% ในปี 2566

เจียนเว่ย ซู จาก Natixis กล่าวว่า “ผลตอบแทนจากการเรียนต่อระดับปริญญาโทดูเหมือนจะลดลงเรื่อยๆ ความไม่สมดุลนี้ทำให้คุณค่าของปริญญาโทลดลงตามไปด้วย”

ปัญหาจะรุนแรงมากขึ้นเมื่อปีหน้าจะมีผู้สำเร็จการศึกษาจากวิทยาลัยและโรงเรียนอาชีวศึกษาจำนวนมากเป็นประวัติการณ์ถึง 12.7 ล้านคน ซึ่งจะทำให้การแข่งขันในตลาดแรงงานดุเดือดมากยิ่งขึ้น

รัฐบาลปักกิ่งจึงปรับเพิ่มอายุสูงสุดในการสมัครงานขึ้น 3 ปี เป็น 38 ปี สำหรับผู้ที่มีวุฒิการศึกษาระดับสูงกว่าปริญญาตรี และ 43 ปี สำหรับผู้ที่มีวุฒิการศึกษาระดับปริญญาเอก

 เสี่ยงกระทบเศรษฐกิจระยะยาว

เหวย ซาน นักวิจัยอาวุโสจากสถาบันเอเชียตะวันออก มหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ และหมิงเจียง หลี่ รองศาสตราจารย์จากโรงเรียนการศึกษานานาชาติ เอส. ราชารัตนัม เตือนว่า แนวโน้มนี้อาจส่งผลกระทบต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจในระยะยาว

หลี่กล่าวว่า “เมื่อเวลาผ่านไป แนวโน้มนี้อาจเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ด้านบุคลากรของจีน โดยการเสริมสร้างฐานทุนมนุษย์ของระบบราชการของรัฐ ในขณะที่ลดพลวัตด้านนวัตกรรมในภาคเอกชน”

นีล โทมัส นักวิจัยจากศูนย์วิเคราะห์จีน สถาบันนโยบายเอเชียโซไซตี้ เสริมว่า หลายคนที่ได้งานราชการสำเร็จพบว่าระบบราชการที่เข้มงวดเป็นอุปสรรค การเลื่อนตำแหน่งอาจเป็นไปอย่างช้า และยิ่งสูงขึ้นไปก็ยิ่งเกี่ยวข้องกับการเมืองมากขึ้น

ปรากฏการณ์ “ชามข้าวเหล็ก” หรืองานราชการที่เคยถูกมองข้ามในยุคเศรษฐกิจจีนเฟื่องฟู กำลังกลับมาเป็นที่ต้องการอีกครั้ง ท่ามกลางความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจและการแสวงหา “ความสมดุลระหว่างชีวิตการทำงานและชีวิตส่วนตัว” ของคนรุ่นใหม่

• ดร.ศุภวุฒิ สายเชื้อ เตือนว่าเศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญวิกฤตเชิงโครงสร้างที่รุนแรง ไม่ใช่แค่ความผันผวนระยะสั้น เนื่องจากปัจจัยขับเคลื่อนการเติบโตในอดีตกำลังเสื่อมถอยลง
• ปัญหาเชิงโครงสร้างสังคมสูงวัย, พลังงานในประเทศทลดลง, ภูมิรัฐศาสตร์โลกหมดเสน่ห์ดึงดูดการลงทุนจากต่างชาติ
• หากไม่ปฏิรูปอย่างจริงจัง เศรษฐกิจไทยเสี่ยงจีดีพีต่ำกว่า 1% อาจเข้าสู่ภาวะชะงักงันถาวร
• ประเทศไทยจำเป็นต้องเร่ง “ยกเครื่อง” หรือปฏิรูปโครงสร้างเศรษฐกิจครั้งใหญ่
• เพื่อหลีกเลี่ยงการชะลอตัวอย่างต่อเนื่องและการสูญเสียความสามารถในการแข่งขันในเวทีโลก

เศรษฐกิจไทยในวันนี้ ไม่ได้เผชิญเพียงความผันผวนระยะสั้นตามวัฏจักรเศรษฐกิจ หากแต่กำลังยืนอยู่บนทางแยกเชิงโครงสร้างที่ชี้ชะตาการเติบโตของประเทศระยะยาว 
 

ดร.ศุภวุฒิ สายเชื้อ ประธานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือสภาพัฒน์ ออกมาเตือนผ่านการให้สัมภาษณ์ผ่านรายการ deep talk กรุงเทพธุรกิจว่า แรงขับเคลื่อนพื้นฐานที่เคยทำให้ไทยเติบโตอย่างโดดเด่นในอดีต กำลังเสื่อมถอยลงพร้อมกันหลายด้าน

ตั้งแต่โครงสร้างประชากร พลังงาน การค้าโลก ไปจนถึงความสามารถในการดึงดูดเงินลงทุนและศักยภาพการแข่งขันของอุตสาหกรรมไทย 
หากไทยไม่เร่งปรับตัวอย่างจริงจัง เศรษฐกิจไทยอาจไม่เพียงชะลอตัว แต่เสี่ยงเข้าสู่ภาวะ “ชะงักงันถาวร”และค่อย ๆ สูญเสียบทบาทบนเวทีเศรษฐกิจโลกอย่างไม่มีวันหวนกลับ

ศุภวุฒิ มองว่าเศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญความเสี่ยงเชิงโครงสร้างที่รุนแรงและซ้อนทับกันหลายชั้น ไม่ใช่เพียงความผันผวนระยะสั้น แต่เป็นการหมดแรงขับเคลื่อนพื้นฐานที่เคยทำให้ไทยเติบโตได้ดีในอดีต “หากไม่เร่งปรับตัว ประเทศอาจเข้าสู่ภาวะชะงักงันถาวร”

หากย้อนดูเศรษฐกิจไทยในอดีต จากในช่วงทศวรรษ 1990 ไทยเคยมีศักยภาพเติบโตสูงจนเกือบก้าวขึ้นเป็น “เสือตัวใหม่ของเอเชีย” เพราะมีปัจจัยพื้นฐาน 5 ปัจจัยที่เอื้อ แต่ปัจจัยเหล่านั้นวันนี้กลับเปลี่ยนจากแรงหนุนเป็นแรงถ่วง ซึ่งถือเป็นความเสี่ยงเชิงโครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ

ปัจจัยแรก โครงสร้างประชากร ในอดีตไทยมีประชากรวัยแรงงานจำนวนมาก อายุเฉลี่ยยังต่ำ เป็นพลังขับเคลื่อนการผลิต แต่ปัจจุบันไทยกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว อายุมัธยฐานเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง แรงงานใหม่เข้าสู่ระบบน้อยลงอย่างน่ากังวล

ปัจจัยที่สอง ทรัพยากรพลังงาน ก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย ซึ่งเคยเป็นพลังงานราคาถูกและเป็นฐานสำคัญของอุตสาหกรรม กำลังร่อยหรอจนใกล้หมด ทำให้ไทยต้องพึ่งพาการนำเข้าพลังงานมากขึ้น ทั้งจากเมียนมาและก๊าซ LNG จากตลาดโลก

ปัจจัยที่สาม ภูมิรัฐศาสตร์ เดิมไทยได้เปรียบจากการเป็นประเทศสงบในช่วงที่เพื่อนบ้านเพิ่งพ้นสงคราม แต่ปัจจุบันโลกกลับเต็มไปด้วยความขัดแย้งของมหาอำนาจ โดยเฉพาะสหรัฐกับจีน ทำให้การค้าโลกเข้าสู่ยุคกีดกันทางการค้าและความไม่แน่นอนสูง

ปัจจัยที่สี่ ดึงดูดเงินลงทุนจากต่างชาติในอดีต เงินเยนแข็งค่าทำให้ญี่ปุ่นต้องย้ายฐานผลิตมาไทย แต่วันนี้นักลงทุนมีทางเลือกใหม่ที่น่าสนใจกว่า ทั้งเวียดนามและอินโดนีเซีย

ปัจจัยสุดท้าย บริบทการค้าโลกที่เปลี่ยนไป จากยุคการค้าเสรีที่สหรัฐเป็นผู้นำ สู่ยุคที่อเมริกาหันมาปกป้องตลาดตัวเอง ขณะที่จีนพัฒนาอุตสาหกรรมจนมีศักยภาพสูงกว่าไทยในหลายมิติ

ไม่เพียงเท่านั้น “เศรษฐกิจไทย” ยังเผชิญกับปัจจัยฉุดรั้งถาโถมอย่างมากจากหลายปัจจัยที่ยิ่งทวีความรุนแรงมากขึ้น ทั้งจาก ความเสี่ยงแรงงานและสังคมสูงวัย การลดลงของประชากรวัยแรงงาน ซึ่งเป็นหัวใจของระบบเศรษฐกิจ

โครงสร้างเช่นนี้หมายความว่า คนทำงานต้องแบกรับภาระการดูแลคนสูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล ขณะที่กำลังการผลิตของประเทศกลับลดลง
ดังนั้น บนเงื่อนไขนี้ GDP ไทยอาจเติบโตได้เพียงปีละ 1% หรือต่ำกว่านั้น และไม่เพียงพอสำหรับการพัฒนาประเทศ

ไทยยังเผชิญความเสี่ยงด้านพลังงานและต้นทุนเศรษฐกิจ เมื่อก๊าซในอ่าวไทยลดลง ไทยต้องนำเข้าก๊าซ LNG ปีละราว 8,000-9,000 ล้านดอลลาร์ยังไม่รวมพลังงานจากเมียนมาและไฟฟ้าพลังน้ำจากลาวเพื่อเสถียรภาพระบบไฟฟ้า

หากไทยไม่สามารถเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานต้นทุนต่ำ เช่น พลังงานแสงอาทิตย์ ซึ่งเป็นพลังงานที่ได้มาฟรี ต้นทุนการผลิตจะสูงขึ้นเรื่อย ๆ และทำให้ไทยเสียเปรียบประเทศที่มีทรัพยากรพลังงานของตนเอง

นอกจากนี้ ความเสี่ยงจากสงครามการค้าและความเสี่ยงจากสหรัฐยังสูงต่อเนื่อง เศรษฐกิจไทยพึ่งพาการส่งออกมากกว่า 50% ของ GDP จึงเปราะบางอย่างยิ่งต่อความเปลี่ยนแปลงนโยบายการค้าของสหรัฐ ซึ่งความเสี่ยงจากกำแพงภาษีที่รุนแรง

“วันนี้การส่งออกไปสหรัฐคิดเป็นถึง 20% ของการส่งออกทั้งหมด และไม่มีตลาดใดสามารถทดแทนได้ในระยะสั้น จีนเองก็ไม่ใช่คำตอบ เพราะไทยขาดดุลการค้ากับจีนมหาศาล ขณะที่เศรษฐกิจรัสเซียมีขนาดเล็กเกินไป”

สิ่งที่น่าห่วงต่อเนื่อง คือกับดักหนี้และปัญหางบดุล ที่เราเผชิญมาต่อเนื่อง ส่วนหนึ่งเพราะแก้ไม่ถูกจุด การแก้ปัญหาหนี้ของไทยในอดีตแก้ผิดจุดโดยเน้นพักชำระหนี้ ซึ่งเป็นการจัดการด้านหนี้สิน แต่ไม่เคยแก้ปัญหาด้านสินทรัพย์

ปัญหาคือสินทรัพย์ของคนไทยให้ผลตอบแทนต่ำ ไม่ก่อให้เกิดกระแสเงินสดเพียงพอในการชำระหนี้ ต่อให้พักหนี้กี่ครั้ง หากไม่เพิ่มรายได้หรือประสิทธิภาพสินทรัพย์ ปัญหาก็จะวนกลับมาเสมอ

สัญญาณอันตรายอีกด้านคือเงินทุนไทยไหลออกสุทธิไปต่างประเทศปีละ 8,000-9,000 ล้านดอลลาร์ สะท้อนนักลงทุนมองเศรษฐกิจไทยไม่มีโอกาสที่น่าสนใจเพียงพอ

ศุภวุฒิ ยังมองนโยบายการเงินและความเสี่ยงเงินฝืดยังเป็นส่วนหนึ่งที่ไม่ใช่ปัจจัยสนับสนุนเศรษฐกิจไทย จากภาวะเงินเฟ้อต่ำหรือเริ่มใกล้เคียงกับคำว่าฝืด ทำให้ภาระหนี้จริงของประชาชนเพิ่มขึ้น ขณะที่อัตราดอกเบี้ยยังอยู่ในระดับสูง ส่งผลให้อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงของไทยสูงกว่าสหรัฐและถ่วงการเติบโตของเศรษฐกิจ

ขณะเดียวกัน ไทยมีเงินสำรองระหว่างประเทศเกินความจำเป็นกว่า 100,000 ล้านดอลลาร์ แต่กลับไม่ถูกนำไปใช้เชิงยุทธศาสตร์เพื่อสร้างรายได้หรือเสริมอำนาจทางเศรษฐกิจในเวทีโลก

ไม่เพียงเท่านั้น ประเทศไทยยังมีจุดอ่อนทางการเมืองและระบบราชการ โดยมองว่าปัญหาทางการเมือง ความไม่โปร่งใส และระบบราชการแบบไซโล ทำให้การปฏิรูปเศรษฐกิจทำได้ยาก ภาคเอกชนขาดความเชื่อมั่น และการพัฒนาทักษะแรงงานกระจัดกระจาย ไม่ตอบโจทย์ตลาดแรงงานจริง

สุดท้ายแล้ว หากประเทศไทย “ไม่ปรับตัว”หากไทยยังคงเดินนโยบายแบบเดิม ระยะข้างหน้าเศรษฐกิจจะชะลอตัวลงเรื่อยๆจาก 2-3% เหลือใกล้ 1% อุตสาหกรรมไทยจะแข่งขันกับจีนไม่ได้ และถูกกีดกันจากชาติตะวันตกมากขึ้น

ในที่สุด ไทยอาจกลายเป็นประเทศที่ไม่มีบทบาท ไม่มีอำนาจต่อรอง และถูกลืมในเวทีเศรษฐกิจโลก!!