Author: ข่าวกรุงเทพฯ

ท่ามกลางเศรษฐกิจที่ยังฟื้นตัวอย่างเปราะบาง ภาพที่สะท้อนชัดจากภาคการเงินไม่ใช่การเร่งกู้เพื่อขยายธุรกิจ แต่คือ การเร่ง “คืนหนี้” ของลูกค้าจำนวนมาก และเข้าสู่โหมด “เก็บคอ งอเข่า”

เมื่อภาคธุรกิจประเมินแล้วว่าโอกาสเติบโตยังไม่ชัดเจน ความไม่แน่นอนที่สูงทำให้การลดภาระหนี้ และเก็บเงินสด กลายเป็นทางเลือกสำคัญมากกว่าการกู้เพิ่ม แม้ธนาคารจะยังมีสภาพคล่องพร้อมปล่อยสินเชื่อก็ตาม

นายจงรัก รัตนเพียร ผู้จัดการใหญ่ธนาคารกสิกรไทย (KBANK) กล่าวว่า หากมองความเสี่ยงของธุรกิจธนาคารปีนี้มาจากหลายมิติ

ทั้งความเสี่ยงด้านรายได้ จากทิศทางดอกเบี้ยเป็นขาลงการปล่อยสินเชื่อทำได้ยากขึ้น การหารายได้โดยรวมยากขึ้น โดยแม้ธนาคารอยากปล่อยสินเชื่อแต่สภาพแวดล้อมไม่เอื้อ

“ลูกค้าจำนวนมากประเมินสถานการณ์แล้วไม่เห็นช่องทางการเติบโตของธุรกิจ จึงเก็บเงินสดไว้ และลดภาระหนี้ มากกว่ากู้มาลงทุนช่วงไม่แน่นอนสูง สะท้อนความระมัดระวังของภาคธุรกิจมากกว่าความเข้มงวดของธนาคาร”

ทั้งนี้ พบว่าลูกค้าที่คืนหนี้มากที่สุดอยู่ในกลุ่มธุรกิจ SME เป็นกลุ่มหลัก ขณะที่ลูกค้ารายใหญ่บางส่วนขยายตัวเองได้ รวมถึงพอร์ตสินเชื่อบ้านบางส่วนยังเติบโต ซึ่งสะท้อนภาวะเศรษฐกิจโดยรวมที่รายเล็กเผชิญข้อจำกัดมากกว่า

ระวังลงทุน-เน้นเก็บสภาพคล่อง

อย่างไรก็ตาม แม้ระยะข้างหน้าจะมีการสนับสนุนให้ภาคธุรกิจเข้าถึงสินเชื่อได้มากขึ้น แต่ยังมองว่า ยังมีข้อจำกัดเรื่องการใช้สินเชื่ออยู่ ภายใต้เศรษฐกิจในปัจจุบันที่ทุกคนระมัดระวัง ดังนั้นเงินไม่ใช่คำตอบทั้งหมด และไม่สามารถแก้ปัญหาได้ทั้งหมด

“ความสำเร็จของธุรกิจมี 2 องค์ประกอบ ทั้งตัวธุรกิจเอง 2. เงินทุน ซึ่งธนาคารสามารถสนับสนุนเงินทุนได้ แต่ถ้าเนื้อธุรกิจไม่ไปต่อ ต่อให้เงิน ก็ไม่ช่วย และลูกค้ารู้ดีว่าการกู้โดยไม่มีธุรกิจรองรับคือ ความเสี่ยงของตัวเอง”

ปี 69 ดำเนินธุรกิจระวังต่อเนื่อง สำหรับเศรษฐกิจไทยไม่อยู่ภาวะถดถอยหรือติดลบ โดยยังเติบโตได้แต่เป็นอัตราชะลอลง และปีนี้อยู่ภาวะ Self-Correct หรือการปรับสมดุลด้วยตัวเอง

ดังนั้น การดำเนินงานต้องระมัดระวังมากขึ้น โดยปล่อยสินเชื่อให้ลูกค้าที่รู้จัก และมั่นใจว่าธุรกิจไปต่อได้ สำหรับ อุตสาหกรรมที่ยังพอไปต่อได้

เช่น ภาคการแพทย์ การท่องเที่ยว การก่อสร้างบางส่วน และภาคเกษตรที่มีการเพิ่มมูลค่า แต่อุตสาหกรรมเป็นเพียงปัจจัยหนึ่งที่วัดการเติบโต แต่บางอุตสาหกรรมที่มีความเสี่ยงก็ยังมีลูกค้าที่ดีก็มี

ด้านการปล่อยสินเชื่อใหม่ของธนาคารคาดว่าไม่ได้ขยายตัวแรง โดยคาดว่าปี 2569 สินเชื่อระบบธนาคารพาณิชย์น่าจะทรงตัว (Flat) หรือ -1% ถึง 0% ส่วนหนึ่งมาจากลูกค้ามีการชำระหนี้คืนค่อนข้างสูงกว่าการปล่อยสินเชื่อใหม่

ขณะที่ธุรกิจต่างประเทศของธนาคารยังมองหาโอกาสตลาดที่เติบโตสูง เช่น อินโดนีเซีย และเวียดนาม โดยอินโดนีเซียเพิ่มสัดส่วนการถือหุ้นแบงก์แมสเปี้ยนเป็น 89.48% เมื่อปลายปี 2568 ซึ่งกำลังปรับโครงสร้างผู้ถือหุ้น

ส่วนสถานการณ์หนี้เสียระบบธนาคารยังอยู่กรอบเป้าหมาย โดยปี 2568 กรอบเป้าหมายไม่เกิน 3.25% ตามเป้าหมาย ขณะที่ปี 2569 คาดว่าอยู่ระดับใกล้เคียงเดิม เนื่องจากธนาคารบริหารจัดการ การปรับโครงสร้างหนี้ และความระมัดระวังดำเนินธุรกิจทั้งฝั่งธนาคาร และภาคธุรกิจ

โดยคุณภาพสินทรัพย์ยังเป็นประเด็นที่ต้องจับตาใกล้ชิดเพราะเศรษฐกิจฟื้นตัวไม่เต็มที่ และรายได้ลูกหนี้ไม่กลับมา

“ปีนี้คงเป้าหมายเป็นผู้นำ Digital Banking การมีฐานลูกค้า 1 ใน 3 ของตลาด ผู้นำด้านเงินฝากกระแสรายวัน และเงินฝากออมทรัพย์ (CASA) ซึ่งเป็นต้นทุนที่มั่นคง รวมถึงความเป็นผู้นำในกลุ่มกองทุนรวม”

มองความขัดแย้งสะเทือนไทยทางอ้อม 

ขณะที่ความขัดแย้งสหรัฐ จีน และรัสเซีย เป็นเกมระดับมหาอำนาจ ซึ่งทางตรงไม่ส่งผลกับชีวิตหรือเศรษฐกิจไทย และกรณีเวเนซุเอลาเป็นเพียง “หมากหนึ่ง” ในสมการประเทศใหญ่ที่ไม่ใช่ตัวแปรหลักทำให้กระทบตรงต่อไทย และแม้ไม่กระทบตรงแต่เป็นผลกระทบที่เลือกไม่ได้เพราะเมื่อมหาอำนาจขยับ ทุกประเทศย่อมได้รับผลไปพร้อมกันทั้งหมด

สำหรับประเด็นที่น่าจับตาคือ ความพยายามของสหรัฐสกัดการเติบโตของจีน ซึ่งเป็นเกมระดับใหญ่ทั้งด้านเศรษฐกิจ และการทหาร โดยเฉพาะด้านอาวุธที่ผลิตต่อเนื่อง และไม่เปิดเผย โดยสถานการณ์ไม่น่าจะรุนแรงกว่านี้เพราะหลายประเด็น

เช่น แร่หรือวัตถุดิบสำคัญ จีนหาแหล่งทดแทนได้ ตราบใดจีนไม่ถูกบีบจนพึ่งพาไม่ได้ความตึงเครียดก็จะยังอยู่ในระดับที่ควบคุมได้

พิสูจน์อักษร….สุรีย์  ศิลาวงษ์

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ (ดร.แดน)นักวิชาการอาวุโส มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ประธานสถาบันการสร้างชาติ (NBI) ประธานสถาบันอนาคตศึกษาเพื่อการพัฒนา(IFD) กล่าวถึง การหาเสียงของพรรคการเมืองที่ใช้นโยบายประชานิยม ว่า หลายทศวรรษที่ผ่านมา การเมืองไทยยังเดินวนอยู่ภายใต้การใช้นโยบายประชานิยมอย่างต่อเนื่อง การเลือกตั้งในวันที่ 8 กุมภาพันธ์นี้ ไม่ได้เป็นการแข่งขันด้านคุณภาพนโยบายหรือวิสัยทัศน์การพัฒนาประเทศอย่างที่ควรจะเป็น แต่เป็นการแข่งขันนำเสนอนโยบายประชานิยม แจกจ่ายผลประโยชน์ระยะสั้น เพื่อดึงดูดคะแนนเสียงจากประชาชนเท่านั้น

 ซึ่งอาจสร้างความนิยมทางการเมืองในระยะสั้น แต่ได้ทิ้งปัญหาเชิงโครงสร้างไว้กับรัฐไทย ทั้งในด้านวินัยการคลัง ความบิดเบือนเชิงนโยบาย และการบ่อนทำลายวัฒนธรรมการเมืองแบบใช้เหตุผล  

โดยดร.แดน กล่าวด้วยว่า ประเทศไทยควรใช้กลไกทางกฎหมายและระบบการเมืองอย่างไร เพื่อแก้ไขปัญหานี้อย่างได้ผลและยั่งยืน ประชานิยมไทยในฐานะปัญหาเชิงโครงสร้างของรัฐสมัยใหม่  นับตั้งแต่การเลือกตั้ง พ.ศ. 2544 การเมืองไทยได้พัฒนาเข้าสู่การแข่งขันเชิงประชานิยมอย่างต่อเนื่อง จากนโยบายสวัสดิการและการกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะต้น สู่การแข่งขันเชิง “แจก–อุดหนุน–แทรกแซง” ที่ขยายขนาดงบประมาณและภาระผูกพันทางการคลังอย่างรวดเร็ว จนประชานิยมไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือเชิงนโยบาย หากแต่กลายเป็น “บรรทัดฐานการแข่งขันทางการเมือง” ของทั้งระบบ  วิวัฒนาการดังกล่าวทำให้พรรคการเมืองทุกฝ่ายต้องยกระดับความเข้มข้นของนโยบายเพื่อรักษาความได้เปรียบทางคะแนนเสียง ส่งผลให้ภาระหนี้สาธารณะ ความเสี่ยงเชิงเสถียรภาพการคลัง และข้อจำกัดเชิงนโยบายในอนาคตเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง 

องค์กรดังกล่าวต้องแยกขาดจากฝ่ายบริหาร พรรคการเมือง และระบบอุปถัมภ์ทางการเมือง องค์ประกอบของคณะกรรมการควรมาจากผู้เชี่ยวชาญหลากหลายสาขา เช่น เศรษฐศาสตร์ นโยบายสาธารณะ วิศวกรรม การประเมินผล และกฎหมาย ฯลฯ โดยใช้กระบวนการสรรหาที่โปร่งใส มีคุณสมบัติป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน และมีวาระคงที่เพื่อป้องกันการแทรกแซงทางการเมือง  โดยให้มีหน้าที่หลักคือ การประเมินเชิงวิชาการและเชิงระบบ ทั้งเรื่องความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจและสังคม (Cost–Benefit และ Cost–Effectiveness) /ผลกระทบทางการคลังในระยะสั้น กลาง และยาว /ความเสี่ยงด้านการรั่วไหล การทุจริต และการบิดเบือนกลไกตลาด และ ความสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาระยะยาวของประเทศ   ซึ่งโครงการใดไม่ผ่านการรับรองจะไม่สามารถเสนอเข้าสู่คณะรัฐมนตรีหรือรัฐสภาได้โดยเด็ดขาด การฝ่าฝืนถือเป็นความผิดทางธรรมาภิบาล และหากมีเจตนาหลีกเลี่ยงกลไก จะยกระดับเป็นความผิดทางกฎหมายด้านวินัยการคลังและการใช้อำนาจรัฐโดยมิชอบ และทำให้กลไกนี้ทำหน้าที่เป็น “ด่านคัดกรองเชิงเหตุผล” เพื่อป้องกันไม่ให้นโยบายประชานิยมเข้าสู่ระบบตั้งแต่ต้นทาง”

ดร.แดนยังได้เสนอให้รัฐ ออก “พระราชบัญญัติควบคุมนโยบายประชานิยมและการใช้งบประมาณรัฐ พ.ศ. ….” เพื่อห้ามนโยบายประชานิยมที่ผิด กฎหมายเฉพาะที่นิยาม “นโยบายประชานิยมต้องห้าม” อย่างชัดเจน เช่น พ.ร.บ.ควบคุมนโยบายประชานิยม ควรถูกร่างขึ้นและนำมาบังคับใช้ โดยใช้เกณฑ์ที่ชัดเจน ไม่อิงการตีความทางการเมือง เช่น นโยบายประชานิยมที่ต้องคือ นโยบายที่เข้าข่ายต่อไปนี้

1) ไม่มีแหล่งเงินรองรับอย่างยั่งยืนหรือก่อภาระหนี้เกินกรอบวินัยการคลัง

2) ไม่สามารถกำหนดตัวชี้วัดผลลัพธ์เชิงโครงสร้างได้ 

3) เป็นการแจกจ่ายที่ไม่สร้างศักยภาพการพึ่งพาตนเอง 

4) ไม่ผ่านการกลั่นกรองจากองค์กรอิสระ โดยกฎหมายต้องกำหนดความรับผิดร่วมของผู้เสนอ ผู้อนุมัติ และผู้ดำเนินการ เพื่อป้องกันการโยนความรับผิดในเชิงระบบ  ในขณะเดียวกัน ต้องเปิดช่องข้อยกเว้นเฉพาะกรณีวิกฤตจริง เช่น ภัยพิบัติร้ายแรงหรือวิกฤตเศรษฐกิจฉับพลัน โดยกำหนดเงื่อนไขบังคับ ได้แก่ แผนฟื้นฟูระยะเวลาแน่นอน ตัวชี้วัดการกลับสู่การพึ่งพาตนเอง และกลไกยุติโครงการอัตโนมัติ (sunset clause) เพื่อป้องกันการแปรรูปมาตรการฉุกเฉินให้กลายเป็นประชานิยมถาวร

นอกจากนั้นต้องเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะในรูปแบบดิจิทัลทุกขั้นตอน ตั้งแต่การกำหนดความจำเป็นของโครงการ การตั้งสเปก การจัดซื้อจัดจ้าง การเปลี่ยนแปลงสัญญา จนถึงผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง โดยใช้หลัก “เปิดเผยเป็นปกติปฏิบัติ ปกปิดเป็นกรณียกเว้น” ต้องมีกฎหมายห้ามนักการเมือง ครอบครัว และเครือข่ายผลประโยชน์ถือหุ้นหรือเป็นนอมินีในกิจการที่เกี่ยวข้องกับสัญญารัฐ พร้อมระบบเปิดเผยผู้ได้ผลประโยชน์จากการถือหุ้นที่แท้จริง (beneficial ownership) และระบบบัญชีดำผู้กระทำผิด การออกแบบตลาดจัดซื้อจัดจ้างต้องลดการผูกขาด เปิดทางให้ผู้ประกอบการรายใหม่เข้าสู่การแข่งขันอย่างเป็นธรรม และใช้เทคโนโลยีข้อมูลเพื่อตรวจจับรูปแบบฮั้วประมูลอย่างเป็นระบบ การยกเลิกสัญญาไว้ก่อนและลงโทษต้องเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติเมื่อพบความผิดปกติ ไม่ขึ้นกับผู้ถืออำนาจทางการเมือง  

อีกทั้ง ยังต้องมีการปฏิรูปวินัยการเงินการคลังและระบบประเมินนโยบาย ทุกนโยบายต้องจัดทำรายงานผลกระทบทางการคลังระยะยาว (Fiscal Impact Statement) ครอบคลุมภาระงบประมาณ หนี้แฝง และความคุ้มค่าเชิงสังคม โดยเปิดเผยต่อสาธารณะ ควรจัดตั้งระบบหน่วยประเมินอิสระหลายแห่งที่แข่งขันกันในการวิเคราะห์นโยบาย เพื่อลดการผูกขาดองค์ความรู้ และเพิ่มคุณภาพการตัดสินใจเชิงนโยบาย  ต้องมีกลไกควบคุมงบนอกงบประมาณ การกู้เงิน และการโยกงบให้สอดคล้องกับธรรมนูญการคลัง เพื่อรักษาเสถียรภาพระยะยาว พร้อมจำกัดการแจกเงินเฉพาะกรณีวิกฤตแท้จริง และเน้นการลงทุนที่ก่อให้เกิดผลตอบแทนกลับสู่รัฐและสังคม การแก้ไขปัญหานโยบายประชานิยมไม่อาจอาศัยความหวังว่าพรรคการเมืองจะ “ยับยั้งตนเอง” ได้ หากแต่ต้องอาศัยการออกแบบกลไกเชิงสถาบันอย่างเป็นระบบ 

“ผมหวังว่าการเลือกตั้งจากนี้เป็นต้นไป จะไม่ถูกจดจำเพียงในฐานะอีกหนึ่งรอบของการแข่งขันทางการเมือง หากแต่เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างที่ประเทศไทยตัดสินใจอย่างจริงจังว่าจะไม่ยอมปล่อยให้อนาคตของชาติถูกกำหนดด้วยนโยบายประชานิยมอีกต่อไป หากสังคมไทยสามารถใช้ช่วงเวลานี้เป็นจุดตั้งต้นในการสร้างกติกาใหม่ของการเมือง การเลือกตั้งครั้งหน้าอาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ชาติไทย ในฐานะจุดเปลี่ยนที่ “ประชานิยม” ถูกยุติบทบาทในระบบการเมือง และการเลือกตั้งได้กลับมาเป็นการแข่งขันของนโยบายที่รับผิดชอบต่อประเทศชาติอย่างแท้จริง” ศ.ดร.เกรียงศักดิ์  ย้ำทิ้งท้าย