วันที่18 เมษายน 2569 นายรอมฎอน ปันจอร์ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน โพสต์เฟซบุ๊กว่า [ คำขอโทษ ความตึงเครียดที่ผ่อนคลาย และความท้าทายที่รออยู่ในไฟใต้ ] — ในระหว่างการลงพื้นที่ชายแดนใต้ 6 ชั่วโมงของนายกรัฐมนตรีและคณะในเมื่อวานนี้มีไฮไลท์สำคัญคือคำกล่าวขอโทษของท่านแม่ทัพภาคที่ 4 ในระหว่างการแถลงข่าว และคำขอโทษของท่านนายกรัฐมนตรีในฐานะ ผอ.รมน. ในระหว่างการให้สัมภาษณ์สื่อมวลชน ซึ่งมีส่วนอย่างสำคัญในการผ่อนคลายความตึงเครียดที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องมาหลายวัน
อย่างไรก็ตาม ปฏิกริยาของผู้คนก็มีอยู่อย่างหลากหลายครับ ทั้งที่เห็นว่าท่านแม่ทัพฯ ไม่จำเป็นต้องกล่าวคำขอโทษใด ๆ เนื่องจากคนจำนวนหนึ่งเห็นว่าท่านได้แสดง #ความกล้าหาญ ในการสะท้อนภาพ #ความเป็นจริง แง่มุมนี้พบเห็นในสื่อสังคมออนไลน์ดาดดื่น
แต่ในทางกลับกัน เสียงสะท้อนจากคนในพื้นที่ไม่น้อยก็รู้สึกว่าคำขอโทษเหล่านั้นไม่ได้มีน้ำหนักมากนัก เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น ผมอยากตั้งข้อสังเกตเพื่อที่เราจะเข้าใจสถานการณ์มากขึ้น ดังนี้ครับ
ประการแรก คำกล่าวขอโทษเป็นการแสดงท่าทีที่อ่อนลงและเป็นวิธีในการคลี่คลายความตึงเครียดได้ดีเยี่ยม แต่ประเด็นก็คือเป็นคำขอโทษต่อความผิดอะไร? หรือจากคำพูดในประเด็นใด? เพราะหากไล่เรียงดูดี ๆ คำพูดที่เป็นประเด็นและสร้างผลสะเทือนต่อความรู้สึกของพี่น้องประชาชนในพื้นที่คือคำกล่าวในระหว่างการปิดไมค์ที่ระบุถึงเหตุการณ์ลอบสังหาร สส.กมลศักดิ์ (#ถ้าเป็นผม) ในขณะที่คำพูดอีกชุดหนึ่งคือการกล่าวอ้างว่าสถาบันการศึกษาศาสนาเป็นแหล่งบ่มเพาะของผู้ก่อการร้าย ซึ่งท่านให้สัมภาษณ์ผ่านสื่อมวลชนในอีกวาระหนึ่ง
ทั้งสองประเด็นข้างต้นส่งผลต่อความรู้สึกนึกคิดของประชาชนแตกต่างกันครับ ปฏิกริยาของผู้คนในพื้นที่ต่อคำพูดที่พาดพิงสถาบันการศึกษาอย่างเหมารวมนั้นสร้างความไม่พอใจอย่างกว้างขวาง กระทั่งเครือข่ายโรงเรียนสอนศาสนาทั้งโรงเรียนเอกชนสอนศาสนา ปอเนาะ และตาดีกา ต้องเคลื่อนไหวเรียกร้องความรับผิดชอบของท่านแม่ทัพฯ พร้อมทั้งเสนอให้มีการย้ายท่านออกจากตำแหน่ง
ดูเหมือนว่าคำขอโทษจะตอบสนองหนึ่งในข้อเรียกร้องดังกล่าวไปบ้างแล้ว
ในการแถลงข่าวสั้น ๆ เมื่อวานนี้ เมื่อผู้สื่อข่าวซักถามต่อเนื่องถึงคำพูดในขณะปิดไมค์ กลายเป็นว่าเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ซึ่งเป็นผู้นำการแถลงข่าวกลับเป็นผู้ชิงตอบแทน โดยเน้นย้ำว่านี่เป็น #ความเห็นส่วนตัว และเรียกร้องให้ประชาชนเข้าใจและขอให้ได้รับการให้อภัยไม่แตกต่างกัน
จึงทำให้คำขอโทษของท่านแม่ทัพในวันนี้ดูเหมือนจะเป็นการยอมรับผิดต่อประเด็นที่พาดพิงกับสถาบันสอนศาสนาเป็นด้านหลักเท่านั้น
เรามารับทราบจากการให้สัมภาษณ์ของนายกฯ ในอีกช่วงหนึ่งว่าท่านได้มีโอกาสพูดคุยกับท่านแม่ทัพและหากไม่ติดอะไรก็ขอให้มีการขอโทษต่อประชาชน ท่าทีของท่านแม่ทัพจึงเหมือนจะเป็นการตอบสนองต่อข้อเสนอที่ไม่อาจปฏิเสธได้ของท่านนายกฯ เองครับ
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่คาใจประชาชนในพื้นที่จำนวนไม่น้อยก็คือคำกล่าวอ้างที่คลุมเครือและถูกตีความว่าเป็นการแสดงถึงความพร้อมและความสามารถในการใช้กำลัง โดยไม่จำเป็นต้องอ้างอิงความชอบธรรมหรือความชอบด้วยกฎหมายใด ๆ ซึ่งในบริบทของสถานการณ์ความขัดแย้งและอ่อนไหวเปราะบางเช่นนี้ ยิ่งทำให้ความกังวลและหวาดระแวงที่มีมอยู่แต่เดิมถูกขยายออกไป ต้องเน้นย้ำอีกครั้งว่าเหตุการณ์ลอบสังหาร สส. ที่มีองค์ประกอบของข้อเท็จจริงที่เชื่อมโยงกับเจ้าหน้าที่รัฐ อดีตเจ้าหน้าที่ และรถยนต์ของทางราชการนั้นทำให้ผู้คนกังวลว่าคดีนี้จะไม่สามารถคลี่คลายได้อย่างตรงไปตรงมาและเป็นธรรมกับทุกฝ่ายจริง
คำพูดของผู้นำหน่วยที่มีความรับผิดรับชอบด้านความมั่นคงในสถานการณ์เช่นนี้ส่งผลต่อความรู้สึกของผู้คนในพื้นที่ กลายเป็นการตอกย้ำและยืนยันความเชื่อเดิมอยู่แล้ว ยิ่งสร้างความระแวงสงสัยหนักขึ้นกว่าเดิม การจะปลดล็อคความรู้สึกเช่นนี้ ต้องบอกตรง ๆ ว่าไม่ง่ายครับ
ประการที่สอง ตลอดสองทศวรรษนั้น คำขอโทษทำงานมาแล้วหลายห้วงเวลา ถ้าทุกท่านจำได้ เหตุการณ์สำคัญอย่างโศกนาฏกรรมตากใบเป็นที่มาของคำขอโทษจากปากผู้นำทางการเมืองมาก่อนแล้ว ต่างกรรมต่างวาระ เท่าที่ผมรวบรวมเอาไว้มีอยู่อย่างน้อย 5 ครั้ง คือ
1) คำขอโทษของ พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ ซึ่งดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในวันที่ 2 พฤศจิกายน 2549 เป็นการกล่าวขอโทษต่อหน้าผู้นำมวลชนที่ปัตตานีแทนรัฐบาลก่อนหน้า (รัฐบาลทักษิณ) ที่เพิ่งถูกทำรัฐประหารไป
2) คำขอโทษของ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัฒน์ อดีตนายกฯ ในวันที่ 19 กรกฎาคม 2554 ในรายการตอบโจทย์ของ ThaiPBS หลังการเลือกตั้งทั่วไปที่น้องสาวของท่านขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในขณะนั้น
3) คำขอโทษของ พ.ต.ท.ทักษิณ ในรายการออนไลน์เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม 2565 ในวาระครบรอบ 18 ปี ของเหตุการณ์
4) คำขอโทษของ แพทองธาร ชินวัตร นายกฯ ในระหว่างการให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนที่ทำเนียบรัฐบาลเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม 2567 หรือ 1 วันก่อนอายุความของคดีตากใบจะสิ้นสุดลง
และ 5) คำขอโทษของท่านทักษิณฯ อีกครั้งในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2568 ในระหว่างการลงพื้นที่นราธิวาสในฐานะที่ปรึกษาประธานอาเซียน
คำขอโทษต่อเหตุการณ์รุนแรงระดับโศกนาฏกรรมเช่นนี้มีน้ำหนักอยู่พอสมควร เพราะผู้นำรู้สึกถึงความรับผิดชอบ ยอมรับว่าเกิดความผิดพลาดจากการบริหารหรือการกระทำของรัฐ จึงกล่าวขอโทษต่อสาธารณะ
แต่สิ่งที่ประชาชนในพื้นที่ให้ความใส่ใจมากกว่าคือการทวงความยุติธรรมและความรับผิดรับชอบของผู้ที่มีส่วนต่อโศกนาฏกรรมดังกล่าว คำขอโทษเหล่านี้จะทรงพลังและมีผลต่อความคิดจิตใจของประชาชนอย่างมาก หากมาพร้อมกับการกระทำที่เอาจริงเอาจัง โดยเฉพาะการเปิดเผยความจริงและอำนวยความยุติธรรมอย่างตรงไปตรงมา
เพราะจะเป็นหลักประกันมากพอที่ยืนยันว่าสิ่งเลวร้ายในอดีตนั้น จะต้องไม่เกิดขึ้นอีก
เมื่อพิจารณาจากประสบการณ์ของคำขอโทษข้างต้น เราอาจกล่าวได้ว่าคำพูดของผู้นำนั้นต้องการรูปธรรมที่ยืนยันหนักแน่นพอครับ
เมื่อวานนี้ เราได้รับการยืนยันว่าการดำเนินคดีการลอบยิง สส.กมลศักดิ์ จะได้รับความใส่ใจจากนายกฯ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง แต่ความกังวลว่าจะสืบสาวไปยังผู้บงการและเครือข่ายที่เกี่ยวข้องได้หรือไม่นั้นก็ยังคงเป็นคำถามสำคัญอยู่ แม้แต่ผู้ประสบเหตุโดยตรงอย่าง สส.กมลศักดิ์ เองก็เปรยถึงเรื่องนี้หลังการพบปะกับนายกฯ แบบปิดห้องคุยกันที่บ้านศรียะลา จนถึงวันนี้ ดูเหมือนว่า #ผู้ต้องหา คนสำคัญที่จะเชื่อมโยงความสัมพันธ์ต่าง ๆ นั้นกำลังอยู่ในระหว่างการหลบหนี การทำสำนวนของตำรวจยังคงต้องติดตามอย่างใกล้ชิด
นอกจากนี้ เรายังพบเห็นปฏิบัติการข่าวสารที่มุ่งด้อยค่าแพร่มลทินต่อผู้สื่อข่าว นักการเมือง และผู้นำของภาคประชาสังคมอย่างต่อเนื่อง แม้วันนี้นายกฯ จะรับหนังสือร้องเรียนของผู้สื่อข่าวไปแล้ว แต่ตลอดทั้งวันเราแทบจะไม่เห็นการสื่อสารที่จะเอาจริงเอาจังเรื่องนี้
คำถามจึงอยู่ที่ว่าคำขอโทษของทั้งสองท่านในวันนี้จะมีความหมายอย่างไร? หากหน้าที่ของคำขอโทษมีไว้เพื่อฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่างผู้ขอกับผู้ให้ ตกลงแล้วคำขอโทษสั้น ๆ เมื่อวานนี้จะทำหน้าที่ของมันได้หรือไม่
สำหรับผมแล้ว คำขอโทษเหล่านี้มีคุณค่าอยู่บ้างครับ มันผ่อนคลายความตึงเครียดที่ทำให้แม่ทัพเผชิญหน้ากับคนในพื้นที่ได้เป็นอย่างดี ในแง่หนึ่ง คำกล่าวเหล่านี้ได้ลดทอนน้ำหนักของข้อเรียกร้องให้มีการย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 จากเครือข่ายโรงเรียนสอนศาสนาลงไประดับหนึ่ง แต่ผมก็ยังไม่แน่ใจว่าคำขอโทษเหล่านี้จะฟื้นฟูความสัมพันธ์ได้หรือไม่?
คงต้องทิ้งท้ายตรงนี้ตรง ๆ ว่าหากท่านแม่ทัพฯ จะยังได้รับโอกาสให้ทำหน้าที่ต่อไปอีกสักระยะ ก็เป็นเรื่องที่ท้าทายอย่างมาก เพราะระดับความเชื่อมั่นไว้วางใจต่อท่านนถูกลดทอนลงไปไม่น้อยครับ ช่วงเวลานี้คงเป็นบททดสอบสำคัญของการฟื้นฟูความเชื่อมั่น ซึ่งอาจต้องอาศัยทั้งความต่อเนื่องของการสื่อสาร และการแสดงให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงในทางปฏิบัติ
เรายังต้องติดตามต่อไปว่าบรรดามาตรการที่ค่อนข้างแข็งกร้าวก่อนหน้านี้จะมีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่และอย่างไร ซึ่งรวมไปถึงแนวทางและการสื่อสารของภาครัฐทั้งที่เปิดเผยและปิดลับนั้นจะสร้างความเชื่อมั่นและบรรเทาความขัดแย้งและตึงเครียดได้จริงหรือไม่
