Author: ข่าวกรุงเทพฯ

สถานการณ์ราคาน้ำมันของไทยในปี 2569 กำลังเข้าสู่จุดเปลี่ยนเชิงโครงสร้าง ที่ไม่ใช่แค่การขึ้นราคาชั่วคราว แต่เป็นแรงกระแทกต่อทั้งระบบเศรษฐกิจและวิถีชีวิตของคนไทยอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะราคาน้ำมันดีเซลที่พุ่งขึ้นทะลุ 50 บาทต่อลิตร( ณ 5 เม.ย. 2569) หลังจากเคยถูกตรึงไว้ต่ำกว่า 30 บาทมาเป็นเวลานาน

การปรับขึ้นครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบค่อยเป็นค่อยไป แต่เป็นลักษณะ “ช็อก” จากการผสมกันของ 3 ปัจจัยหลัก ได้แก่ การยุตินโยบายตรึงราคาน้ำมันของภาครัฐ ภาวะราคาน้ำมันโลกที่พุ่งขึ้นจากความตึงเครียดในตะวันออกกลาง และข้อจำกัดด้านฐานะกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงที่ไม่สามารถแบกรับภาระอุดหนุนได้ต่อไป

ย้อนกลับไปตั้งแต่ต้นเดือนมีนาคม 2569 รัฐบาลเริ่มทยอยปล่อยให้ราคาดีเซลสะท้อนต้นทุนจริงมากขึ้น ส่งผลให้ราคาปรับขึ้นหลายรอบในระยะเวลาอันสั้น จากระดับ 29.94 บาทต่อลิตร ขยับขึ้นต่อเนื่องจนแตะระดับกว่า 50 บาทในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ นี่จึงไม่ใช่แค่การขึ้นราคา แต่เป็นการเปลี่ยนผ่านจากระบบอุดหนุนสู่ระบบตลาด

ผลกระทบที่เกิดขึ้นจึงแผ่กว้างไปทั้งระบบเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในประเทศอย่างไทยที่พึ่งพาน้ำมันดีเซลสูงถึง 55-60% ของการใช้น้ำมันทั้งหมด ดีเซลไม่ได้เป็นเพียงเชื้อเพลิง แต่เป็นเส้นเลือดหลัก ของภาคขนส่ง โลจิสติกส์ เกษตรกรรม และอุตสาหกรรม

เมื่อราคาดีเซลพุ่ง ต้นทุนการขนส่งสินค้าจึงเพิ่มขึ้นทันที และถูกส่งผ่านไปยังราคาสินค้าอุปโภคบริโภค ตั้งแต่สินค้าเกษตร อาหาร ไปจนถึงสินค้าอุตสาหกรรม ขณะเดียวกัน ภาคธุรกิจโดยเฉพาะ SMEs ต้องเผชิญแรงกดดันด้านต้นทุนที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่ไม่สามารถปรับราคาขายได้เต็มที่ ส่งผลให้กำไรหดตัวและเสี่ยงต่อการลดการจ้างงาน

ในระดับครัวเรือน ผลกระทบยิ่งชัดเจนมากขึ้น ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานและการเดินทางเพิ่มสูงขึ้นทันที ขณะที่ราคาสินค้าในชีวิตประจำวันทยอยปรับขึ้นตามต้นทุน ทำให้กำลังซื้อของประชาชนลดลงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ภาพที่เห็นได้ชัดคือการลดการเดินทาง การใช้จ่ายอย่างระมัดระวัง และการหันไปใช้บริการขนส่งสาธารณะมากขึ้น

ขณะที่ภาพรวมเศรษฐกิจไทยก็เริ่มส่งสัญญาณแผ่วลงอย่างมีนัยสำคัญ นักวิชาการหลายฝ่ายประเมินตรงกันว่า หากราคาดีเซลทรงตัวในระดับ 50 บาทต่อเนื่อง อัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจ (GDP) ของไทยในปี 2569 อาจลดลงเหลือเพียงประมาณ 1% จากที่เคยคาดไว้ราว 2% และหากราคาพุ่งแตะ 60 บาทต่อเนื่อง มีความเสี่ยงที่เศรษฐกิจจะชะลอตัวลงเหลือเพียง 0.5% หรือแย่กว่านั้นอาจเข้าสู่ภาวะติดลบในบางไตรมาส

คำถามสำคัญคือ “ราคาน้ำมันจะไปถึงจุดนั้นหรือไม่” คำตอบคือ มีความเป็นไปได้สูง ภายใต้สถานการณ์โลกที่ยังมีความไม่แน่นอนสูง โดยเฉพาะความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่กระทบต่อเส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลกอย่างช่องแคบฮอร์มุซ หากสถานการณ์ยืดเยื้อหรือรุนแรงขึ้น ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกมีโอกาสปรับขึ้นต่อเนื่อง ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อราคาน้ำมันในประเทศไทย

ในขณะเดียวกัน นโยบายภาครัฐของไทยเองก็มีแนวโน้ม “ไม่ย้อนกลับ” ไปใช้มาตรการอุดหนุนเต็มรูปแบบเหมือนในอดีต เนื่องจากข้อจำกัดด้านฐานะการคลังและกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ทำให้ราคาน้ำมันในประเทศมีแนวโน้มผันผวนตามตลาดโลกมากขึ้นในระยะยาว ภายใต้บริบทนี้ คำว่า “อยู่รอด” จึงกลายเป็นโจทย์สำคัญของทุกภาคส่วน

สำหรับภาครัฐ จำเป็นต้องปรับบทบาทจากผู้ตรึงราคา ไปสู่ผู้บริหารความเสี่ยง โดยเน้นมาตรการช่วยเหลือเฉพาะกลุ่ม เช่น ผู้มีรายได้น้อย ภาคขนส่ง และ SMEs ควบคู่กับการเร่งปรับโครงสร้างพลังงาน ลดการพึ่งพาน้ำมันฟอสซิล และส่งเสริมพลังงานทางเลือกอย่างจริงจัง

ภาคธุรกิจต้องเร่งปรับตัวในเชิงโครงสร้าง ลดการใช้พลังงานต่อหน่วยการผลิต เพิ่มประสิทธิภาพโลจิสติกส์ และพิจารณาปรับโมเดลธุรกิจให้ยืดหยุ่นมากขึ้น เช่น การใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยบริหารต้นทุน

ส่วนภาคครัวเรือนจำเป็นต้องปรับพฤติกรรมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งการลดการใช้รถยนต์ส่วนตัว วางแผนการเดินทางล่วงหน้า ใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ และบริหารจัดการค่าใช้จ่ายอย่างรอบคอบมากขึ้น

วิกฤตราคาน้ำมันในครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงปัญหาระยะสั้น แต่เป็นสัญญาณเตือนถึงความเปราะบางของโครงสร้างเศรษฐกิจไทยที่พึ่งพาพลังงานนำเข้าอย่างสูง หากไม่เร่งปรับตัว ทั้งในระดับนโยบายและระดับพฤติกรรม ประเทศไทยอาจต้องเผชิญกับแรงกระแทกซ้ำซ้อนในอนาคต

ในอีกมุมหนึ่ง วิกฤตครั้งนี้อาจเป็นโอกาส ให้เกิดการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบเศรษฐกิจที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนมากขึ้น หากทุกภาคส่วนสามารถใช้แรงกดดันครั้งนี้เป็นแรงผลักดันในการปรับโครงสร้างอย่างจริงจัง

แต่ในระยะสั้น สิ่งที่คนไทยต้องเผชิญคือความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ น้ำมันแพงจะยังอยู่กับเราไปอีกระยะหนึ่ง และการปรับตัวเท่านั้น คือทางรอดเดียวในเกมเศรษฐกิจรอบใหม่นี้

ราคาน้ำมันดีเซลที่พุ่งขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงต้นไตรมาส 2 ปี 2569 กำลังกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่กดดันเศรษฐกิจไทยทั้งระบบ ล่าสุดนักวิชาการประเมินชัด หากราคายืนเหนือ 50 บาทต่อลิตร เศรษฐกิจไทยปีนี้อาจโตต่ำกว่าคาดอย่างมีนัยสำคัญ

รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช นักวิชาการอิสระและผู้เชี่ยวชาญเศรษฐกิจระหว่างประเทศและอาเซียน เปิดเผยผ่าน “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า เศรษฐกิจไทยปี 2569 กำลังเผชิญแรงกดดันรอบด้านจากภาวะ “ช็อกพลังงาน” หลังราคาน้ำมันดีเซลปรับเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงปลายไตรมาส 1 ต่อเนื่องถึงต้นไตรมาส 2

โดยราคาดีเซลขยับจาก 29.94 บาทต่อลิตร เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2569 มาอยู่ที่ 50.54 บาทต่อลิตร ณ วันที่ 5 เมษายน 2569 หรือเพิ่มขึ้นถึง 68% ในเวลาไม่ถึง 1 เดือน สะท้อนแรงกดดันด้านต้นทุนที่รุนแรง และกำลังส่งผ่านไปยังภาคการผลิต การขนส่ง และค่าครองชีพของประชาชน

ดร.อัทธ์ ระบุว่า จากการประเมินโดยใช้ค่าความยืดหยุ่นของ GDP ต่อราคาน้ำมันดีเซลที่ 0.05 จุดเปอร์เซ็นต์ต่อการเพิ่มขึ้น 1 บาทต่อลิตร พบว่า ภายใต้ฉากทัศน์ราคาดีเซลระดับ 50 บาทต่อลิตร เศรษฐกิจไทยในปี 2569 จะชะลอตัวลงอย่างมีนัยสำคัญในทุกไตรมาส

โดยไตรมาส 1 เศรษฐกิจขยายตัวเพียง 1.5% จากเดิมที่คาดขยายตัว 2.6% (ไม่มีสงคราม) สะท้อนภาวะเศรษฐกิจ “เริ่มแผ่ว” ขณะที่ไตรมาส 2(ที่มีสงคราม เริ่มตั้งแต่ 28 ก.พ. 2569 เป็นต้นมา) จะชะลอลงเหลือ 1.4% ไตรมาส 3 เหลือเพียง  0.1% และไตรมาส 4 อยู่ที่ 1.0% ส่งผลให้ทั้งปี 2569 GDP ไทยจะขยายตัวเพียง 1.0%

อย่างไรก็ตาม หากสถานการณ์เลวร้ายขึ้นและราคาดีเซลพุ่งไปแตะ 60 บาทต่อลิตร เศรษฐกิจไทยจะยิ่งเผชิญแรงกดดันหนัก โดย GDP ไตรมาส  2 จะอยู่ที่ 1.0% ไตรมาส 3 อาจติดลบที่ -0.1% และไตรมาส 4 เหลือเพียง 0.3% ทำให้ทั้งปีขยายตัวได้เพียง 0.5% เท่านั้น

“หากราคาดีเซลสูงกว่า 60 บาทต่อลิตร มีโอกาสที่ GDP ไทยจะเข้าสู่ภาวะติดลบทันที” ดร.อัทธ์ กล่าว

ทั้งนี้ เมื่อเทียบกับประมาณการเดิมของสภาพัฒน์ที่คาด GDP ปี 2569 จะเติบโตประมาณ 2.0% จะเห็นว่าภายใต้ฉากทัศน์ราคาพลังงานที่พุ่งสูง เศรษฐกิจไทยอาจขยายตัวต่ำกว่าคาดถึงครึ่งหนึ่ง สะท้อนความเปราะบางของโครงสร้างเศรษฐกิจที่พึ่งพาพลังงานฟอสซิล โดยเฉพาะดีเซลซึ่งคิดเป็นสัดส่วน 55-60% ของการใช้น้ำมันทั้งหมดในประเทศ

สำหรับแนวโน้มราคาดีเซลในระยะข้างหน้า ดร.อัทธ์ มองว่า มีความเป็นไปได้สูงที่ราคาจะทะลุ 60 บาทต่อลิตร โดยขึ้นอยู่กับ 3 ปัจจัยหลัก ได้แก่ สถานการณ์ในช่องแคบฮอร์มุซซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลกยังคงถูกปิด ความรุนแรงของสงครามในตะวันออกกลางที่ยังยืดเยื้อ และนโยบายภาครัฐที่ไม่เข้าแทรกแซงราคาพลังงาน

“เดือนเมษายนมีโอกาสเห็นราคาดีเซลแตะ 60 บาทได้ หากปัจจัยเสี่ยงยังไม่คลี่คลาย” ดร.อัทธ์ กล่าว

ในด้านการรับมือ ดร.อัทธ์ เสนอว่า ภาครัฐควรเร่งออกมาตรการช่วยเหลือเฉพาะจุด โดยเฉพาะกลุ่มขนส่งและ SMEs ที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากต้นทุนพลังงาน ขณะเดียวกันควรเร่งปรับโครงสร้างพลังงาน ลดการพึ่งพาดีเซลในระยะยาว

ส่วนภาคเอกชนจำเป็นต้องเร่งปรับตัว เพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน และบริหารต้นทุนอย่างเข้มงวด ขณะที่ภาคครัวเรือนควรวางแผนการใช้จ่ายอย่างระมัดระวัง ท่ามกลางแรงกดดันค่าครองชีพที่มีแนวโน้มสูงขึ้นต่อเนื่อง ทั้งนี้ท่ามกลางความไม่แน่นอนของราคาพลังงาน เศรษฐกิจไทยในปี 2569 จึงยังคงอยู่บนเส้นทางที่เปราะบาง และมีความเสี่ยงสูงที่จะชะลอตัวมากกว่าที่หลายฝ่ายคาดการณ์ไว้ก่อนหน้า

หลังจากมีการประกาศเมื่อวันที่ 3 เมษายนที่ผ่านมา ล่าสุดตั้งแต่วันที่ 4 เมษายน 2569 รัฐบาลคิวบาได้เริ่มกระบวนการปล่อยตัวนักโทษจำนวน 2,010 ราย ออกจากเรือนจำทั่วประเทศ ซึ่งถือเป็นการอภัยโทษครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายปี โดยระบุเหตุผลเรื่องความประพฤติดี สุขภาพ และลักษณะความผิดที่ไม่รุนแรง เช่น กลุ่มเยาวชน สตรี และผู้สูงอายุเกิน 60 ปี

อย่างไรก็ตาม กลุ่มนักโทษคดีอุกฉกรรจ์อย่างการฆาตกรรม ล่วงละเมิดทางเพศ หรือ “อาชญากรรมต่ออำนาจรัฐ” (นักโทษการเมืองบางส่วน) จะไม่ได้รับการปล่อยตัวในครั้งนี้ แม้รัฐบาลจะอ้างว่าเป็นการฉลองช่วง “สัปดาห์ศักดิ์สิทธิ์” (Holy Week) แต่บรรดานักวิเคราะห์มองว่านี่คือการลดภาระค่าใช้จ่ายของรัฐบาลในภาวะที่คิวบากำลังขาดแคลนอาหารและยาอย่างรุนแรง

พิษสงครามตัวแทน: ทรัมป์สั่งปิดท่อน้ำมันคิวบา

วิกฤตครั้งนี้เป็นผลโดยตรงจากการยกระดับการกดดันของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ที่สั่งระงับการส่งน้ำมันจากเวเนซุเอลาไปยังคิวบา รวมถึงการขู่เก็บภาษีเม็กซิโกหากยังให้ความช่วยเหลือ เพื่อบีบให้รัฐบาลคอมมิวนิสต์ยอมปฏิรูปการเมืองและเศรษฐกิจตามแนวทางของสหรัฐฯ

สถานการณ์ปัจจุบัน: ชีวิตที่หยุดชะงักในความมืด

ปัจจุบัน (5 เมษายน) สภาพความเป็นอยู่บนเกาะคิวบาเข้าขั้นอัมพาต

• Blackout ทั่วเกาะ: หลังจากเกิดไฟฟ้าดับทั่วประเทศ 2 ครั้งในสัปดาห์เดียวเมื่อเดือนมีนาคม ขณะนี้หลายพื้นที่ยังคงไม่มีไฟฟ้าใช้สม่ำเสมอเนื่องจากโรงไฟฟ้าขาดแคลนเชื้อเพลิง

• ระบบการศึกษาและงาน: โรงเรียนหลายแห่งสั่งหยุดเรียนชั่วคราว พนักงานรัฐถูกสั่งพักงาน (Furlough) เพื่อประหยัดพลังงาน

• การเดินทาง: เที่ยวบินระยะไกลจำนวนมากถูกยกเลิกเนื่องจากคิวบาไม่มีน้ำมันเชื้อเพลิงเครื่องบิน (Jet Fuel) เพียงพอ

ความเมตตาที่แฝงนัย: ทรัมป์ยอมปล่อยเรือน้ำมันรัสเซีย

เมื่อต้นสัปดาห์ที่ผ่านมา ทรัมป์สร้างความประหลาดใจด้วยการอนุญาตให้เรือบรรทุกน้ำมันติดธงรัสเซียแล่นเข้าสู่น่านน้ำคิวบาเพื่อบรรเทาวิกฤต โดยกล่าวเพียงสั้นๆ ว่า “พวกเขาต้องรอดชีวิต” (They have to survive) แต่ทำเนียบขาวยืนยันว่านี่ไม่ใช่การเปลี่ยนนโยบายคว่ำบาตร แต่เป็นเพียงมาตรการเพื่อมนุษยธรรมชั่วคราวเท่านั้น

สถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่ยืดเยื้อเข้าสู่สัปดาห์ที่ 5 กำลังกลายเป็นพายุใหญ่ที่ซัดเข้าหาเศรษฐกิจโลกและไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ รายงานภาวะเศรษฐกิจประจำเดือนเมษายน 2026 โดยศูนย์วิจัยกสิกรไทย ระบุว่า ดัชนีความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์ (GPR Index) พุ่งสูงขึ้นเป็น 3 เท่าของระดับก่อนเกิดวิกฤต

ส่งผลให้ธนาคารกลางหลักทั่วโลกตกอยู่ในภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกจากการที่เงินเฟ้อเผชิญแรงกดดันขาขึ้นอย่างรุนแรง 

องค์การการค้าโลก (WTO) ประเมินว่า เศรษฐกิจและการค้าโลกในปี 2026 จะเติบโตชะลอตัวลงภายใต้สมมติฐานราคาพลังงานที่ทรงตัวในระดับสูง ซึ่งเป็นสัญญาณชัดเจนของภาวะ Stagflation หรือภาวะที่เงินเฟ้อสูงแต่เศรษฐกิจถดถอย 

โดยเฉพาะในยูโรโซนที่พึ่งพาการนำเข้าพลังงานสูงถึง 57.2% กำลังได้รับผลกระทบอย่างหนักจากต้นทุนการผลิตที่พุ่งขึ้น ขณะที่ดัชนีผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อ (PMI) เดือนมีนาคมสะท้อนความอ่อนแอเป็นวงกว้าง ทั้งจากอุปสงค์ที่ลดลงและห่วงโซ่อุปทานที่ติดขัด

หัวใจสำคัญของวิกฤตครั้งนี้อยู่ที่การหยุดชะงักของช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางผ่านของน้ำมันดิบถึง 38% และก๊าซหุงต้ม (LPG) 29% ของการค้าโลก การปิดเส้นทางโดยพฤตินัยส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบ Brent พุ่งสูงถึง 106 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล (+49%) และก๊าซธรรมชาติในยุโรปทะยานขึ้นถึง 71% เมื่อเทียบกับระดับก่อนเกิดเหตุ

ไม่เพียงเท่านั้น ต้นทุนโลจิสติกส์ผ่านค่าระวางเรือคอนเทนเนอร์ยังปรับเพิ่มขึ้นถึง 43% ซึ่งจะส่งผ่านไปยังราคาสินค้าอุปโภคบริโภคและปุ๋ยทั่วโลกในที่สุด

สำหรับประเทศไทย ผลกระทบนั้นรุนแรงและแผ่ขยายเป็นวงกว้าง เนื่องจากไทยเป็นประเทศที่ขาดดุลการค้าพลังงานมากที่สุดในเอเชีย โดยพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางสูงถึง 63.1% ศูนย์วิจัยกสิกรไทยจึงปรับลดประมาณการเติบโตของ GDP ปี 2026 ลดลงจากเดิม 1.9% เหลือเพียง 1.2%

ในกรณีที่เลวร้ายที่สุดหากสงครามลากยาวอาจเหลือการเติบโตเพียง 0.3% ขณะที่อัตราเงินเฟ้อมีแนวโน้มพุ่งสูงเข้าใกล้ 3% ตามราคาน้ำมันดิบโลก

ความขัดแย้งยังลามไปถึงภาคการส่งออกที่คาดว่า จะขยายตัวได้ต่ำกว่า 1% ในปีนี้ จากปัญหาค่าระวางเรือที่พุ่งสูงขึ้น โดยเฉพาะเส้นทางไทย-US West Coast ที่เพิ่มขึ้นถึง 17.4% สินค้ากลุ่มรถยนต์ ข้าว และอาหารทะเลแปรรูป เป็นกลุ่มเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบสูงสุดจากปัญหาโลจิสติกส์

ด้านการท่องเที่ยวได้รับผลกระทบโดยตรงจากการยกเลิกเที่ยวบินขาเข้าประเทศไทยประมาณ 1,000 เที่ยวในช่วงเดือนที่ผ่านมา ส่งผลให้นักท่องเที่ยวระยะไกลจากยุโรป สหรัฐฯ และตะวันออกกลาง หดตัวลงกว่า 20% YoY

ท่ามกลางแรงกดดันนี้ คาดว่า ธนาคารแห่งประเทศไทย1(ธปท.) จะคงอัตราดอกเบี้ยนโยบายไว้ที่ 1% ตลอดปีเพื่อพยุงเศรษฐกิจ

ขณะที่รัฐบาลเตรียมออกมาตรการช่วยเหลือ 7 กลุ่มเป้าหมาย อาทิ การเติมเงินให้ผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ การจัดหา Soft Loan สำหรับ SMEs ที่แบกรับต้นทุนพลังงานและพลาสติกสูง และการปรับลดภาษีสรรพสามิตชั่วคราว  อย่างไรก็ตาม ความแน่นอนของสถานการณ์ยังคงเป็นปัจจัยชี้ขาดว่าเศรษฐกิจไทยจะสามารถฝ่าวิกฤตครั้งนี้ไปได้ในรูปแบบใด