ไอซ์แลนด์ลงประชามติไม่รื้อฟื้นการเจรจาเข้าเป็นสมาชิก EU ประเด็นประมงและอธิปไตยเป็นปัจจัยสำคัญ

ประชาชนไอซ์แลนด์ลงประชามติเมื่อวันที่ 30 สิงหาคม 2569ที่ผ่านมา และมีมติเสียงข้างมาก ร้อยละ 52.8 ไม่เห็นด้วยกับการกลับมาเปิดการเจรจาเพื่อเข้าเป็นสมาชิกสหภาพยุโรป (EU) ขณะที่ร้อยละ 47.2 เห็นด้วย โดยมีผู้มาใช้สิทธิสูงถึงร้อยละ 82.5 ซึ่งเป็นอัตราสูงที่สุดในการเลือกตั้งหรือประชามติของไอซ์แลนด์นับตั้งแต่เดือนเมษายน 2552 ผลดังกล่าวทำให้โอกาสที่ไอซ์แลนด์จะกลับเข้าสู่กระบวนการสมัครเป็นสมาชิก EU ต้องชะลอออกไปอีก หลังจากประเทศเคยยื่นสมัครสมาชิกในปี 2552 ก่อนระงับการเจรจาในปี 2556 ภายหลังรัฐบาลที่มีจุดยืนไม่สนับสนุนการเข้าเป็นสมาชิก EU เข้าบริหารประเทศ
ประเด็นสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจของประชาชนคือ การรักษาอำนาจอธิปไตยและการควบคุมทรัพยากรประมง ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ของประเทศ โดยสินค้าประมงคิดเป็นประมาณร้อยละ 40 ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมดของไอซ์แลนด์ ขณะที่ประเทศมีเขตเศรษฐกิจจำเพาะ (Exclusive Economic Zone: EEZ) ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 760,000 ตารางกิโลเมตร ภาคประมงจึงมีความกังวลว่า หากเข้าเป็นสมาชิก EU ไอซ์แลนด์อาจต้องอยู่ภายใต้นโยบายประมงร่วมของสหภาพยุโรป (Common Fisheries Policy: CFP) และสูญเสียอิสระบางส่วนในการกำหนดโควตาและบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเล แม้ฝ่าย EU จะส่งสัญญาณว่ายินดีหารือแนวทางที่ยืดหยุ่นสำหรับไอซ์แลนด์ก็ตาม
นอกจากภาคประมงแล้ว ภาคเกษตรของไอซ์แลนด์ยังมีความกังวลต่อนโยบายเกษตรร่วมของ EU (Common Agricultural Policy: CAP) โดยฝ่ายที่ไม่สนับสนุนการเข้าเป็นสมาชิกเห็นว่า การตัดสินใจเกี่ยวกับทรัพยากร การเกษตร และเศรษฐกิจของประเทศควรยังคงอยู่ภายใต้อำนาจของไอซ์แลนด์เอง ทั้งนี้ ฝ่ายคัดค้านย้ำว่าผลประชามติไม่ได้หมายความว่าไอซ์แลนด์ปฏิเสธความร่วมมือกับยุโรป แต่เป็นการปฏิเสธการเข้าเป็นสมาชิก EU อย่างเต็มรูปแบบและการโอนอำนาจตัดสินใจบางส่วนไปยังสถาบันของสหภาพยุโรป
ก่อนการลงประชามติ ฝ่ายสนับสนุนการเข้า EU ชูประเด็นผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะความเป็นไปได้ในการใช้เงินยูโร ซึ่งอาจช่วยลดปัญหาความผันผวนของเงินโครนไอซ์แลนด์และแรงกดดันด้าน  เงินเฟ้อ รวมถึงเพิ่มเสถียรภาพทางเศรษฐกิจท่ามกลางความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ อย่างไรก็ตาม ประเด็นดังกล่าวไม่สามารถเอาชนะความกังวลเรื่องอธิปไตย ประมง และเกษตรได้ แม้ว่า Kristrún Frostadóttir นายกรัฐมนตรีไอซ์แลนด์จะเสนอให้กลับเข้าสู่การเจรจาเพื่อให้ประชาชนได้รับทราบเงื่อนไขที่แท้จริงก่อน และกำหนดให้มีประชามติอีกครั้งก่อนตัดสินใจเข้าเป็นสมาชิกอย่างเป็นทางการก็ตาม
ผลประชามติถือเป็น ความท้าทายต่อยุทธศาสตร์การขยายสมาชิกของ EU ซึ่งกลับมาได้รับความสำคัญมากขึ้นภายหลังสงครามรัสเซีย–ยูเครน โดยไอซ์แลนด์ถูกมองว่าเป็นประเทศผู้สมัครที่มีความพร้อมสูง เนื่องจากเป็นประเทศรายได้สูง มีระบอบประชาธิปไตยที่มั่นคง และมีความเชื่อมโยงกับ EU อยู่แล้วในระดับสูงผ่านการเป็นสมาชิกเขตเศรษฐกิจยุโรป (European Economic Area: EEA) ซึ่งทำให้สามารถเข้าถึงตลาดเดียวของ EU รวมทั้งเป็นสมาชิกเขตเชงเกน แม้ไม่มีสิทธิร่วมกำหนดกฎหมายของ EU ในฐานะประเทศสมาชิกก็ตาม
ในด้านภูมิรัฐศาสตร์ การลงประชามติเกิดขึ้นในช่วงที่ภูมิภาคอาร์กติกมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์เพิ่มขึ้น ทั้งจากการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ ความมั่นคงในมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ และความกังวลเกี่ยวกับกรีนแลนด์ อย่างไรก็ตาม ปัจจัยทางภูมิรัฐศาสตร์ไม่สามารถเปลี่ยนทิศทางการลงคะแนนของประชาชนได้ โดยประเด็นเศรษฐกิจภายในประเทศและการควบคุมทรัพยากรธรรมชาติกลับมีน้ำหนักมากกว่า   ผลดังกล่าวจึงอาจกระทบต่อความพยายามของ EU ในการเพิ่มบทบาทเชิงยุทธศาสตร์ในภูมิภาคอาร์กติกในระดับหนึ่ง
ภายหลังทราบผลประชามติ EU มีท่าทีค่อนข้างระมัดระวัง โดยยืนยันเคารพการตัดสินใจตามระบอบประชาธิปไตยของประชาชนไอซ์แลนด์ ขณะที่ประธานคณะมนตรียุโรป António Costa และนายกรัฐมนตรีไอซ์แลนด์เห็นพ้องที่จะเดินหน้ากระชับความสัมพันธ์ระหว่างสองฝ่ายต่อไป ดังนั้น แม้การเข้าเป็นสมาชิก EU จะถูกพักออกไปในอนาคตอันใกล้ แต่ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ การค้า ความมั่นคง และการเคลื่อนย้ายระหว่างไอซ์แลนด์กับ EU ยังคงอยู่ในระดับสูง ผ่านกรอบ EEA, Schengen และ NATO
บทวิเคราะห์ผลกระทบต่อไทย ข้อเสนอแนะ โอกาสและแนวทาง และความคิดเห็นของสคต.: