อย่างไรก็ตาม ยังมีความจำเป็นที่จะต้อง “กระจายโครงสร้างการค้าและการลงทุนให้หลากหลายยิ่งขึ้น” โดยนอกเหนือจากภาคการท่องเที่ยวและอสังหาริมทรัพย์ อีกหนึ่งสาขาที่รัสเซียมองว่ามีศักยภาพสูงคือ ด้านการแพทย์และสาธารณสุข รวมถึงการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์ ซึ่งสอดคล้องกับนโยบายของไทยที่ต้องการพัฒนาภาคส่วนดังกล่าว
ฝ่ายรัสเซียยังพูดถึงความพยายามผลักดันให้เกิดความคืบหน้าในการเจรจาเขตการค้าเสรี (FTA) ระหว่างไทยกับสหภาพเศรษฐกิจยูเรเชีย (EAEU) ที่บางประเทศในอาเซียน เช่น เวียดนามและอินโดนีเซีย ได้ลงนามไปแล้ว รวมถึงข้อตกลงส่งเสริมและคุ้มครองการลงทุนอื่นๆ ไปจนถึงระบบการชำระเงิน ซึ่งเรเชตนิคอฟระบุว่า “กฎเกณฑ์ที่ชัดเจนและสามารถคาดการณ์ได้ จะช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นของนักลงทุนทั้งสองฝ่าย
จากน้ำมันสู่ AI
รมว.การพัฒนาเศรษฐกิจรัสเซีย ยังคงย้ำสารเดิมที่ฝ่ายรัสเซียเคยส่งมาก่อนหน้านี้ว่า ท่ามกลางสถานการณ์ในช่องแคบฮอร์มุซและความต้องการด้านพลังงานของไทย รัสเซียพร้อมจัดหาพลังงานในราคาที่เป็นมิตร รวมถึงพร้อมส่งมอบเทคโนโลยีและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง
อย่างไรก็ตาม อีกหนึ่งประเด็นที่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงของรัสเซีย คือความพยายามนำเสนอภาพลักษณ์ทางเศรษฐกิจใหม่ ที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงพลังงานและทรัพยากรธรรมชาติ
เรเชตนิคอฟระบุว่า รัสเซียพร้อมแบ่งปันองค์ความรู้และเทคโนโลยีในสาขาที่ตนมีความเชี่ยวชาญ ตั้งแต่ความมั่นคงไซเบอร์ ระบบรัฐบาลดิจิทัล การจัดเก็บและประมวลผลข้อมูล ไปจนถึงเทคโนโลยีด้าน Digital Sovereignty โดยในหลายช่วงของการเสวนา ผู้แทนรัสเซียกล่าวถึง AI ดิจิทัล และเทคโนโลยีขั้นสูงมากกว่าการพูดถึงน้ำมันและก๊าซ ซึ่งเป็นภาพที่แตกต่างจากบทบาทดั้งเดิมของรัสเซียในสายตานักลงทุนต่างชาติ
ม.ล. ลือศักดิ์ จักรพันธุ์ กรรมการสภาดิจิทัลแห่งประเทศไทย ให้ทัศนะที่น่าสนใจว่า รัสเซียมีเทคโนโลยีที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ซึ่งแยกออกจากกระแสหลักของโลก
“บริษัทรัสเซียพัฒนา AI ของตัวเองในรูปแบบที่โดดเด่นและแยกจากกระแสหลัก… เนื่องจากระบบนิเวศของไทยเราเปิดรับเทคโนโลยีจากหลายแหล่ง และเราชอบซอฟต์แวร์แบบ Open Standard ดังนั้นเราจึงมีความพร้อมสูงมากที่จะบูรณาการเทคโนโลยีใหม่ๆ จากรัสเซียเข้ามา” ม.ล. ลือศักดิ์กล่าว
ดึงนักลงทุนไทย มองไกลกว่าท่องเที่ยว
อเล็กเซย์ เชคุนคอฟ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาตะวันออกไกลและอาร์กติกของรัสเซีย ให้สัมภาษณ์นอกรอบว่า แม้การท่องเที่ยวจะยังคงเป็นรากฐานสำคัญของความสัมพันธ์ระหว่างไทยและรัสเซีย แต่ทั้งสองประเทศยังมีศักยภาพในการขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจไปสู่ภาคส่วนใหม่ๆ อีกมาก ทั้งอุตสาหกรรม เทคโนโลยี โลจิสติกส์ การแพทย์ และอวกาศ
“ทุกคนรู้จักความสัมพันธ์ด้านการท่องเที่ยวอยู่แล้ว แน่นอนว่ามีนักท่องเที่ยวรัสเซียเดินทางมาไทยมากกว่า 1.5 ล้านคนต่อปี” เชคุนคอฟกล่าว อย่างไรก็ตาม รัสเซียเองก็มีศักยภาพด้านการท่องเที่ยวสำหรับชาวไทยเช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นมอสโก เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก รวมถึงภูมิภาคตะวันออกไกลและอาร์กติกของรัสเซีย
“ไทยก็เหมือนกับรัสเซีย เป็นเศรษฐกิจอุตสาหกรรมที่มีความแข็งแกร่ง มีอุตสาหกรรมยานยนต์ที่แข็งแกร่ง มีภาคไมโครอิเล็กทรอนิกส์ที่กำลังเติบโต และมีศักยภาพด้านการเกษตรอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งในแง่การผลิตและขนาดของตลาด” เชคุนคอฟกล่าว และว่าทั้งสองประเทศควรร่วมกันผลักดันให้มีความร่วมมือที่หลากหลายมากขึ้น และไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการท่องเที่ยวเท่านั้น
หนึ่งในสาขาที่เขามองว่ามีศักยภาพสูงคือ “โลจิสติกส์” เนื่องจากไทยเป็นประเทศที่พึ่งพาการค้าทางทะเลอย่างมาก ขณะที่รัสเซียกำลังเร่งพัฒนา “เส้นทางทะเลเหนือ” ซึ่งเชื่อมเอเชียและยุโรปผ่านมหาสมุทรอาร์กติก โดยระบุว่าเป็นเส้นทางที่สั้นที่สุดระหว่างเอเชียและยุโรป และปริมาณสินค้าที่ผ่านเส้นทางดังกล่าวกำลังเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
เชคุนคอฟกล่าวว่า ในช่วง 12 ปีที่ผ่านมา ปริมาณสินค้าที่ขนส่งผ่านเส้นทางดังกล่าวเพิ่มขึ้นเกือบ 40 เท่า จากเพียง 1 ล้านตันในปี 2012 เป็นประมาณ 40 ล้านตันในปีนี้
เขามองว่าความร่วมมือที่ครอบคลุมทั้งภาคอุตสาหกรรม การเกษตร และโลจิสติกส์ เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ไทยและรัสเซียควรกระชับความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจมากขึ้น
ขณะเดียวกัน ภาคเทคโนโลยีสารสนเทศ AI และเทคโนโลยีอวกาศ ก็เป็นอีกหนึ่งพื้นที่ความร่วมมือที่มีศักยภาพสูงในอนาคต และยังมองเห็นโอกาสในภาคบริการโดยเฉพาะด้านสาธารณสุข ซึ่งปัจจุบันมีโครงการความร่วมมือระหว่างไทยกับ “Rosatom” บริษัทพลังงานนิวเคลียร์ของรัสเซีย ในด้านเวชศาสตร์นิวเคลียร์
สำหรับมูลค่าการลงทุนระหว่างไทยและรัสเซียที่ปัจจุบันอยู่ราว 1.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่เชคุนคอฟกล่าวว่า ตัวเลขดังกล่าวยังต่ำกว่าศักยภาพที่แท้จริงของทั้งสองประเทศ
“ผมคิดว่าในอนาคตเราจะได้เห็นความร่วมมือกับประเทศในเอเชียมากขึ้นเรื่อยๆ และเป้าหมายของผมคือการเพิ่มความร่วมมือกับประเทศสมาชิกอาเซียน รวมถึงประเทศไทยโดยเฉพาะ” เชคุนคอฟกล่าว
ด้านเวโรนิกา นิกิชินา ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร Russian Export Center (REC) กล่าวว่า ความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างไทยและรัสเซียกำลังก้าวเข้าสู่ระยะใหม่ที่ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการซื้อขายสินค้า แต่รวมถึงการสร้างโครงสร้างพื้นฐานทางธุรกิจระยะยาว โดยยกตัวอย่าง REC ที่ได้เปิดสำนักงานในประเทศไทยแล้ว และกำลังเดินหน้าจัดตั้งศูนย์แสดงสินค้ารัสเซีย รวมถึงเครือข่ายค้าปลีกสำหรับสินค้าและบริการจากรัสเซีย เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการรัสเซีย โดยเฉพาะธุรกิจขนาดกลางและขนาดเล็ก สามารถเข้าถึงตลาดไทยได้โดยตรงมากขึ้น
“ความท้าทายมาแล้วก็ไป แต่โอกาสยังอยู่”
แม้สถานการณ์ภูมิรัฐศาสตร์จะยังเป็นข้อจำกัดสำคัญของความร่วมมือไทย-รัสเซีย แต่นายศศิวัฒน์ ว่องสินสวัสดิ์ เอกอัครราชทูต ณ กรุงมอสโก มองว่าโอกาสทางเศรษฐกิจระหว่างสองประเทศยังคงอยู่
“ทั้งไทยและอาเซียนอยู่ในเรดาร์สกรีนของรัสเซียมานานแล้ว” นายศศิวัฒน์ให้สัมภาษณ์นอกรอบกับ “กรุงเทพธุรกิจ” โดยระบุว่าเวทีการประชุมเศรษฐกิจนานาชาติประจำปีที่ใหญ่ที่สุดของรัสเซียอย่าง SPIEF ให้ความสำคัญกับไทยและอาเซียนมาโดยตลอด เพียงแต่ว่าในแต่ละปีจะมีสถานะหนึ่งที่เรียกว่า Partner Country ซึ่งประเทศที่ได้รับสถานะนี้ก็จะมีบทบาทโดดเด่นมากในงาน อย่างปีนี้ก็คือ ซาอุดีอาระเบีย แต่ถึงอย่างนั้นปีนี้ก็มีเซสชันเฉพาะของไทยกับรัสเซีย และรัสเซียกับอาเซียน
ทว่าด้วยสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะบริบทด้านภูมิรัฐศาสตร์ในปัจจุบัน ทำให้การดำเนินความสัมพันธ์หรือการส่งเสริมความร่วมมือ ไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจ การเมือง หรือด้านอื่นๆ ระหว่างรัสเซียกับภูมิภาค ระหว่างรัสเซียกับอาเซียน และรัสเซียกับไทย ยังไม่คึกคักหรือมีไดนามิกมากเท่าที่ควร เมื่อเทียบกับศักยภาพที่มีอยู่
สำหรับความท้าทายที่เกิดขึ้นจากสถานการณ์โลกในปัจจุบัน เอกอัครราชทูต ณ กรุงมอสโก มองว่าไม่ใช่ปัจจัยถาวร “เพราะความท้าทายมาแล้วก็ไป แต่โอกาสยังอยู่” โดยเชื่อว่าหน้าที่สำคัญในเวลานี้คือ การรักษาความสัมพันธ์และการสื่อสารระหว่างภาคธุรกิจของทั้งสองฝ่าย
“ประเด็นที่ผมบอกกับเพื่อนๆ ชาวรัสเซียก็คือต้อง pragmatic ต้องปฏิบัติได้จริง หรือพูดง่ายๆ คืออาจต้องรออีกนิดหนึ่ง สถานการณ์ที่เขารบกันอยู่ตอนนี้คงไม่ได้รบกันตลอดไป สักวันหนึ่งมันก็ต้องจบ
แต่หน้าที่ของผมคือทำให้คนรัสเซียหรือนักธุรกิจรัสเซีย ‘รอเรา’ ขณะเดียวกันรัสเซียเองก็ต้องมาคุยกับนักธุรกิจไทยว่าพร้อมหรือยัง ถ้าทั้งสองฝ่ายพร้อมกัน ตกลงปลงใจกันเหมือนแต่งงาน ถึงตอนนั้นก็จะเกิดความร่วมมือที่เป็นรูปธรรมได้ แม้ว่าสถานการณ์ด้านภูมิรัฐศาสตร์อาจจะยังไม่จบหรือยังไม่เรียบร้อย 100% ก็ตาม”
เมื่อถูกถามถึงจุดยืนของไทยท่ามกลางโลกที่เผชิญความขัดแย้งมากขึ้น นายศศิวัฒน์ซึ่งประจำการอยู่ที่กรุงมอสโกมานานถึง 5 ปีแล้ว
มองว่า หากพูดในแง่ความเป็นกลาง (neutrality) คิดว่าไม่มีความเป็นกลางที่แท้จริง แต่ขึ้นอยู่กับว่าเป็นความเป็นกลางตามนิยามของใครมากกว่า แต่สิ่งหนึ่งที่เชื่อตามที่รัฐบาลหรือที่รัฐมนตรีต่างประเทศได้พูดไว้ก็คือ ประเทศไทยพยายามดำเนินนโยบายที่สมดุล
“คำว่าสมดุลในที่นี้อาจหมายความว่า วันนี้เราอาจเอียงไปทางขวา 1 องศา พรุ่งนี้เราอาจเอียงไปทางซ้าย 1 องศา แต่สิ่งที่เราต้องรักษาคือ เราไม่เป็นศัตรูกับใครโดยไม่จำเป็น นี่คือสิ่งที่ผมตีความจากนโยบายรัฐบาล และผมคิดว่าที่ผ่านมาเราก็พยายามทำได้ดี”
เอกชนไทยมองเห็นโอกาสใหม่
ในมุมของภาคธุรกิจไทย วิศัลย์ วนะศักดิ์ศรีสกุล ประธานคณะกรรมการสภาธุรกิจไทย-รัสเซีย และประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท วอริกซ์ สปอร์ต จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า การถอนตัวของบริษัทจำนวนมากจากประเทศตะวันตกได้สร้างโอกาสใหม่ให้กับผู้ประกอบการไทย
“หลายแบรนด์และหลายธุรกิจเลือกเดินออกจากรัสเซีย แต่เราเลือกเดินเข้าไป” วิศัลย์กล่าว และมองว่าประเทศไทยสามารถเป็นจุดเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจระหว่างรัสเซียกับเอเชียได้ ขณะที่รัสเซียมีเทคโนโลยีและองค์ความรู้หลายด้านที่ไทยสามารถนำมาต่อยอดได้
สำหรับวิศัลย์ ความร่วมมือไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการค้าและการลงทุน แต่ยังรวมถึงสิ่งที่เรียกว่า “การทูตกีฬา” ซึ่งในฐานะผู้บริหารธุรกิจเสื้อผ้ากีฬากำลังหารือกับสโมสรฟุตบอลชั้นนำของรัสเซีย รวมถึงเซนิต เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก เกี่ยวกับการพัฒนาเยาวชนฟุตบอลไทย การพัฒนาอะคาเดมี และการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านกีฬา จากมวยไทยที่หลายคนรู้จักไปสู่ความร่วมมือด้านฟุตบอลและโอกาสใหม่ๆ
อย่างไรก็ตาม วิศัลย์ยอมรับว่า ความท้าทายสำคัญที่สุดของผู้ประกอบการไทยยังคงเป็นผลกระทบจากมาตรการคว่ำบาตรรอง (Secondary Sanctions) หรือผลกระทบทางอ้อมจากการที่รัสเซียยังเผชิญมาตรการคว่ำบาตรจากตะวันตก
เขากล่าวว่า นักธุรกิจไทยจำนวนไม่น้อยที่มีความเชื่อมโยงกับตลาดสหรัฐ ยุโรป หรือญี่ปุ่น ยังคงมีความกังวลเกี่ยวกับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นหากเข้าไปทำธุรกิจกับรัสเซียอย่างเปิดเผย แม้ทั้งสองฝ่ายจะพยายามหาทางออกผ่านกลไกการชำระเงินทางเลือกและการหักกลบธุรกรรมทางการค้า แต่ข้อจำกัดดังกล่าวยังเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้ความร่วมมือทางเศรษฐกิจยังเติบโตได้ไม่เต็มศักยภาพ
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางเศรษฐกิจโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลงและความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ยังดำเนินอยู่ SPIEF 2026 สะท้อนให้เห็นว่ารัสเซียยังคงเดินหน้าขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจกับประเทศคู่ค้าใหม่ๆ และไทยก็ยังเป็นหนึ่งในประเทศสำคัญที่อยู่ในสมการดังกล่าวนี้
©2024 องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย
