Financial Times สื่อเศรษฐกิจระดับโลก เผยแพร่บทวิเคราะห์เรื่อง “ประเทศไทยกลายเป็น ‘คนป่วย’ แห่งเอเชียได้อย่างไร”
สื่อดังกล่าวตั้งคำถามว่า จากความสำเร็จระดับภูมิภาคสู่เศรษฐกิจที่กำลังต้องดิ้นรน ทำไมประเทศไทยจึงล้าหลังประเทศเพื่อนบ้านในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
โดยมองว่าไทยเป็นประเทศที่ติดกับดักระหว่างความซบเซาและการปฏิรูป ภาวะอัมพาตทางการเมืองและการลดลงของประชากรทำให้เกิดความไม่แน่นอน สัญญาณเตือนของเศรษฐกิจที่เคยเฟื่องฟู และจุดอ่อนเชิงโครงสร้างเผยให้เห็นแบบจำลองการเติบโตที่เปราะบาง
ครั้งหนึ่งเคยได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในประเทศที่มีเศรษฐกิจเติบโตเร็วที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปัจจุบันนักวิเคราะห์ต่างกล่าวถึงประเทศไทยว่าเป็น “คนป่วย” ของภูมิภาค ซึ่งเป็นคำที่ใช้ในอดีตเพื่ออธิบายประเทศที่กำลังดิ้นรนกับความซบเซา ความไม่มั่นคงทางการเมือง และจุดอ่อนเชิงโครงสร้าง
ในขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนาม อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์กำลังก้าวหน้าอย่างรวดเร็วด้วยการเติบโตและการปฏิรูป ประเทศไทยกลับพบว่าตัวเองเผชิญแรงกดดันจากประชากรสูงวัย ความไม่แน่นอนทางการเมือง และเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจที่กำลังอ่อนแอ
สถานะคนป่วยนี้ไม่ได้สะท้อนถึงวิกฤตเพียงอย่างเดียว แต่เป็นการบรรจบกันของปัญหาในระยะยาวที่ทำให้ไทยเปราะบางในยุคที่กำลังเกิดการเปลี่ยนแปลงระดับภูมิภาคอย่างรวดเร็ว
การเติบโตทางเศรษฐกิจชะลอตัวลง
เศรษฐกิจของประเทศไทยเคยเป็นสัญลักษณ์ของ “ปาฏิหาริย์แห่งเอเชีย” ในช่วงหลายทศวรรษหลังวิกฤตการณ์ทางการเงินเอเชียปี 2540 ประเทศไทยได้ฟื้นฟูตัวเองผ่านการส่งออก การผลิต และการท่องเที่ยว อย่างไรก็ตาม ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การเติบโตกลับล้าหลังประเทศส่วนใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ในขณะที่เวียดนามและมาเลเซียมีอัตราการเติบโตของ GDP ต่อปีสูงกว่า 5% ประเทศไทยกลับต้องดิ้นรนที่จะไปให้ถึงแม้แค่ครึ่งหนึ่งของตัวเลขนั้น ซ้ำผลผลิตหยุดชะงัก และการลงทุนชะลอตัวลง เนื่องจากบริษัทระดับโลกมองหาตลาดที่มีพลวัตมากกว่า มีแรงงานรุ่นใหม่ และทิศทางนโยบายที่ชัดเจนกว่า
การท่องเที่ยว ซึ่งเป็นเสาหลักของเศรษฐกิจไทยมาอย่างยาวนาน ยังคงเปราะบางหลังจากการระบาดใหญ่ของโควิด-19 แม้ว่าจำนวนนักท่องเที่ยวจะดีขึ้น แต่ก็ยังไม่กลับไปสู่ระดับก่อนโควิด-19 อย่างเต็มที่ และการใช้จ่ายต่อหัวนักท่องเที่ยวลดลง ทำให้ธุรกิจจำนวนมากมีผลดำเนินงานต่ำกว่ากำลังการผลิต
ความไม่มั่นคงทางการเมืองและการหยุดชะงักของนโยบาย
วงจรการรัฐประหาร การจัดตั้งรัฐบาลผสมที่ไม่มั่นคง และการเลือกตั้งที่มีข้อครหาซ้ำแล้วซ้ำเล่าของประเทศไทย ได้สร้างสภาพแวดล้อมของความไม่แน่นอนที่ขัดขวางการวางแผนระยะยาว นับตั้งแต่ปี 2549 ประเทศไทยประสบกับการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลหลายครั้ง ทั้งจากการเลือกตั้งและการแทรกแซงของกองทัพ
ความแตกแยกทางการเมืองทำให้การปฏิรูปที่สำคัญในด้านภาษี การศึกษา และตลาดแรงงานเป็นไปได้ยาก นักลงทุนเกรงกลัวการเปลี่ยนแปลงนโยบายอย่างฉับพลัน ขณะที่ความเชื่อมั่นภายในประเทศอ่อนแอลงเนื่องจากครัวเรือนเห็นว่ามาตรฐานการครองชีพไม่ดีขึ้นมากนัก
แม้ว่าจะมีผู้นำที่มุ่งมั่นในการปฏิรูปเกิดขึ้น ความสามารถในการบริหารประเทศอย่างมีประสิทธิภาพก็ถูกจำกัดด้วย “กฎหมายรัฐธรรมนูญ” และ “โครงสร้างอำนาจที่ฝังรากลึก” ส่งผลให้เกิดความรู้สึกหยุดนิ่งและความไม่พอใจของประชาชน โดยเฉพาะในกลุ่มคนรุ่นใหม่
สังคมผู้สูงอายุที่ขาดการเตรียมพร้อม
ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุเร็วกว่าเกือบทุกประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อัตราการเกิดลดลงอย่างมาก และคาดว่าประชากรจะลดลงภายในทศวรรษหน้า ซึ่งทำให้จำนวนแรงงานลดลงและค่าใช้จ่ายด้านการดูแลสุขภาพและบำนาญเพิ่มสูงขึ้น
แตกต่างจากประเทศที่ร่ำรวยกว่า เช่น ญี่ปุ่นหรือเกาหลีใต้ ประเทศไทยขาดทรัพยากรทางการคลังที่จะจัดการการเปลี่ยนแปลงได้อย่างราบรื่น ผู้สูงอายุจำนวนมากมีเงินออมจำกัดและต้องพึ่งพาระบบสนับสนุนจากครอบครัว ซึ่งกำลังอ่อนแอลงเช่นกัน
จำนวนแรงงานที่ลดลงยังลดความน่าดึงดูดใจของประเทศไทยสำหรับผู้ผลิตข้ามชาติที่ต้องการขนาดและประสิทธิภาพการผลิต หากไม่มีการปฏิรูปการเข้าเมืองหรือการลงทุนด้านระบบอัตโนมัติครั้งใหญ่ โมเมนตัมทางเศรษฐกิจมีแนวโน้มที่จะชะลอตัวลงอีก
ช่องว่างด้านการศึกษาและนวัตกรรม
ระบบการศึกษาของประเทศไทยประสบปัญหาในการปรับตัวให้เข้ากับเศรษฐกิจดิจิทัลและเศรษฐกิจฐานความรู้ แม้ว่าประเทศจะผลิตบัณฑิตจำนวนมาก แต่นายจ้างมักบ่นเรื่องความไม่สอดคล้องกันของทักษะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสาขาวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม และเทคโนโลยี
นวัตกรรมของไทยยังคงมีจำกัดเมื่อเทียบกับคู่แข่งในภูมิภาค การใช้จ่ายด้านการวิจัยอยู่ในระดับต่ำ และระบบนิเวศของสตาร์ทอัปยังคงด้อยพัฒนา ทำให้ประเทศไทยมีความเสี่ยงที่จะติดอยู่ใน “กับดักรายได้ปานกลาง” ไม่สามารถแข่งขันได้ทั้งในด้านค่าแรงต่ำหรือด้านความล้ำหน้าทางเทคโนโลยี
ในขณะเดียวกัน เวียดนามซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้านได้ลงทุนอย่างหนักในนิคมอุตสาหกรรม การฝึกอบรมด้านเทคโนโลยี และความร่วมมือกับต่างประเทศ โดยวางตำแหน่งตัวเองเป็นศูนย์กลางการผลิตและนวัตกรรม
หนี้ครัวเรือนและความเหลื่อมล้ำ
ภาระสำคัญอีกประการหนึ่งคือหนี้ครัวเรือน ซึ่งเพิ่มสูงขึ้นสู่ระดับสูงสุดในเอเชียเมื่อเทียบกับรายได้ ครอบครัวหลายล้านครอบครัวต้องพึ่งพาเครดิตเพื่อใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ทำให้พวกเขามีความอ่อนไหวต่อการเพิ่มขึ้นของอัตราดอกเบี้ยและภาวะเศรษฐกิจตกต่ำเป็นอย่างมาก
ความเหลื่อมล้ำระหว่างเขตเมืองและชนบทขยายวงกว้างขึ้น กรุงเทพฯ และศูนย์กลางการท่องเที่ยวได้รับประโยชน์จากการลงทุนและโครงสร้างพื้นฐาน ในขณะที่จังหวัดในชนบทเผชิญกับปัญหาการขาดแคลนงานและบริการที่ลดลง ซึ่งกระตุ้นให้เกิดการอพยพเข้าสู่เมืองและทำให้ความเหลื่อมล้ำทางสังคมลึกซึ้งยิ่งขึ้น
ความเปราะบางทางเศรษฐกิจก่อให้เกิดความไม่สงบทางการเมือง สร้างวงจรที่ความไม่มั่นคงบั่นทอนการเติบโต และการเติบโตที่อ่อนแอทำให้ความตึงเครียดทางสังคมเลวร้ายลง
ความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม
ประเทศไทยยังเผชิญกับภัยคุกคามที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศ น้ำท่วม ภัยแล้ง และอุณหภูมิที่สูงขึ้นสร้างความเสียหายต่อภาคเกษตรกรรมและโครงสร้างพื้นฐาน ชาวนาปลูกข้าวซึ่งเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจในชนบท เผชิญกับผลผลิตที่ไม่แน่นอนและกำไรที่ลดลง
ความเครียดด้านสิ่งแวดล้อมยิ่งทำให้การเงินสาธารณะตึงเครียดมากขึ้น และเสริมให้เกิดความรู้สึกว่าแบบจำลองการพัฒนาของประเทศไทยล้าสมัยและไม่ยั่งยืน
ล้าหลังประเทศเพื่อนบ้าน
ความแตกต่างกับประเทศอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นสิ่งที่น่าสังเกต เวียดนามดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศเป็นประวัติการณ์ อินโดนีเซียกำลังพัฒนาพลังงานสีเขียวและอุตสาหกรรมแปรรูปนิกเกิล ฟิลิปปินส์ได้รับประโยชน์จากประชากรวัยหนุ่มสาวและภาคบริการที่เฟื่องฟู
เมื่อเปรียบเทียบกันแล้ว ประเทศไทยดูระมัดระวังและเน้นภายในประเทศ การพึ่งพาการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมรถยนต์อย่างหนักทำให้ประเทศมีความเปราะบางต่อภาวะเศรษฐกิจตกต่ำทั่วโลกและการหยุดชะงักทางเทคโนโลยี
ผู้สังเกตการณ์ระหว่างประเทศมองว่าประเทศไทยเป็นจุดอ่อนที่สุดในกลุ่มประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่ของเอเชีย ไม่ใช่เพราะขาดทรัพยากร แต่เพราะไม่สามารถปรับตัวได้เร็วพอ
การฟื้นตัวเป็นไปได้หรือไม่?
แม้จะมีปัญหา แต่ประเทศไทยยังคงมีจุดแข็งที่สำคัญ ได้แก่ ที่ตั้งทางยุทธศาสตร์ โครงสร้างพื้นฐานที่แข็งแกร่ง อิทธิพลทางวัฒนธรรม และชนชั้นกลางที่มีทักษะ นักวิเคราะห์โต้แย้งว่าการปฏิรูปที่เด็ดขาดสามารถพลิกฟื้นสถานการณ์ได้
ลำดับความสำคัญหลัก ได้แก่:
- การปฏิรูปการศึกษาที่เน้นเทคโนโลยีและนวัตกรรม
- เสถียรภาพทางการเมืองและการปกครองที่โปร่งใส
- การปรับปรุงนโยบายการเข้าเมืองและแรงงานให้ทันสมัย
- การลงทุนในพลังงานสีเขียวและการผลิตขั้นสูง
หากไม่ดำเนินการเหล่านี้ ประเทศไทยอาจเสี่ยงต่อการลดลงของอิทธิพลและความเจริญรุ่งเรืองในภูมิภาคในระยะยาว
ชื่อเสียงของประเทศไทยในปัจจุบันในฐานะ “คนป่วยแห่งเอเชีย” สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายเชิงโครงสร้างที่ลึกซึ้งมากกว่าความล้มเหลวชั่วคราว การเติบโตที่ชะลอตัว ความไม่แน่นอนทางการเมือง การสูงวัยของประชากร และนวัตกรรมที่อ่อนแอ ได้รวมกันกัดเซาะสถานะที่เคยแข็งแกร่งของประเทศ
ประเทศไทยจะสามารถกลับมามีแรงขับเคลื่อนได้หรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับความเต็มใจที่จะเผชิญกับการปฏิรูปที่ยากลำบากและยอมรับความทันสมัย ความเสี่ยงนั้นสูงมาก หากไม่มีการเปลี่ยนแปลง ประเทศไทยอาจจะยังคงล้าหลังประเทศเพื่อนบ้านต่อไป เปลี่ยนจากผู้นำในภูมิภาคกลายเป็นตัวอย่างแก่ประเทศอื่นว่าจะเกิดอะไรขึ้นหากพลาดโอกาสต่าง ๆ ไป
เรียบเรียงจาก Financial Times
รูปภาพ 
บทสรุป
