มุจตาบา คาเมเนอี บุตรชายของอดีตผู้นำสูงสุดของอิหร่าน อาลี คาเมเนอี ได้รับการแต่งตั้งให้สืบทอดตำแหน่งต่อจากบิดาในฐานะประมุขคนใหม่ของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่าน
ผู้ที่ได้รับการพิจารณาให้ดำรงตำแหน่งสูงสุดนี้นอกจากมุจตาบา ได้แก่ อาลีเรซา อาราฟี หนึ่งในสามสมาชิกของสภารักษาการที่บริหารประเทศ โมห์เซน อาราคี ผู้มีแนวคิดแข็งกร้าว และแม้แต่ ฮัสซัน โคมัยนี หลานชายของผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐอิสลามในปี 1979
แต่ในที่สุดสภาได้ลงมติเลือก มุจตาบา คาเมเนอี วัย 56 ปี โดยเป็นการสืบทอดตำแหน่งทางสายเลือดแบบที่บิดาของเขาปฏิเสธโดยหลักการในปี 2024
อย่างไรก็ดี การเลือกมุจตาบายังอาจก่อให้เกิดข้อถกเถียงได้ สาธารณรัฐอิสลามก่อตั้งขึ้นในปี 1979 หลังจากการโค่นล้มระบอบกษัตริย์ และอุดมการณ์ของสาธารณรัฐนั้นตั้งอยู่บนหลักการที่ว่า ผู้นำสูงสุดควรได้รับการเลือกจากสถานะทางศาสนาและความเป็นผู้นำที่พิสูจน์ได้ ไม่ใช่ผ่านการสืบทอดทางสายเลือด
ในระหว่างการดำรงตำแหน่ง อาลี คาเมเนอี พูดถึงผู้นำในอนาคตของสาธารณรัฐอิสลามในภาพรวมเท่านั้น
สมาชิกคนหนึ่งของสภาผู้เชี่ยวชาญของอิหร่าน ซึ่งเป็นองค์กรทางศาสนาที่คัดเลือกผู้นำสูงสุด กล่าวเมื่อ 2 ปีก่อนว่า อาลี คาเมเนอี คัดค้านความคิดที่ว่าบุตรชายของเขาจะเป็นผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นผู้นำในอนาคต แต่เขาไม่เคยออกมากล่าวถึงการคาดการณ์ดังกล่าวต่อสาธารณะ
มุจตาบา คาเมเนอี เกิดเมื่อวันที่ 8 กันยายน 1969 ในเมืองศักดิ์สิทธิ์มาชาดทางตะวันออกของอิหร่าน เป็นลูกชายคนที่ 2 ในบรรดาลูกๆ 6 คนของผู้นำสูงสุดผู้ล่วงลับ มุจตาบาได้รับการศึกษาระดับมัธยมศึกษาจากโรงเรียนศาสนาอะลาวีในกรุงเตหะราน
ตามรายงานของสื่ออิหร่าน เมื่ออายุ 17 ปี มุจตาบาเข้ารับราชการทหารเป็นช่วงสั้นๆ หลายครั้งระหว่างสงครามอิหร่าน-อิรัก ซึ่งเป็นสงครามนองเลือดนาน 8 ปีที่ทำให้ระบอบการปกครองของอิหร่านยิ่งระแวงสหรัฐฯ และชาติตะวันตกที่ให้การสนับสนุนอิรักมากขึ้น
ในปี 1999 มุจตาบาเดินทางไปยังเมืองกอม เมืองศักดิ์สิทธิ์ซึ่งถือเป็นศูนย์กลางสำคัญของศาสนศาสตร์ชีอะห์ เพื่อศึกษาศาสนศาสตร์ต่อ เป็นที่น่าสังเกตว่าเขาไม่ได้สวมเครื่องแต่งกายของนักบวชจนกระทั่งถึงเวลานั้น และไม่ชัดเจนว่าทำไมเขาจึงตัดสินใจเข้าเรียนในโรงเรียนสอนศาสนาเมื่ออายุ 30 ปี เพราะโดยปกติแล้วมักจะเข้าเรียนในวัยที่อายุน้อยกว่า
มุจตาบาได้รับตำแหน่งฮุจญัต อัล-อิสลาม ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มอบให้แก่ผู้นำทางศาสนาระดับกลาง ต่ำกว่าตำแหน่งอยาตอลเลาะห์ที่บิดาของเขาและผู้นำการปฏิวัติ รูฮอลลาห์ โคมัยนี ดำรงอยู่
ในระบบการศึกษาศาสนาอิสลาม การดำรงตำแหน่ง “อยาตอลเลาะห์” และการสอนในชั้นเรียนขั้นสูงถือเป็นเครื่องบ่งชี้ระดับความรู้และความสามารถทางวิชาการของบุคคล และถือเป็นหนึ่งในข้อกำหนดและเงื่อนไขสำหรับการคัดเลือกผู้นำในอนาคต
แต่ก็มีตัวอย่างมาก่อนแล้วคือ อาลี คาเมเนอี ได้รับการเลื่อนตำแหน่งเป็น “อยาตอลเลาะห์” อย่างรวดเร็วหลังจากที่เขากลายเป็นผู้นำสูงสุดคนที่สองในปี 1989
บุคคลที่ทรงอิทธิพลอย่างเงียบเชียบที่สุดคนหนึ่งในอิหร่าน
เนื่องจากความระมัดระวังของเขาในพิธีการอย่างเป็นทางการและในสื่อ ทำให้อิทธิพลที่แท้จริงของ มุจตาบา คาเมเนอี เป็นหัวข้อของการคาดเดาอย่างเข้มข้นมานานหลายปีในหมู่ประชาชนชาวอิหร่าน รวมถึงในแวดวงการทูตด้วย
เขาเป็นบุตรเพียงคนเดียวของอดีตผู้นำสูงสุดที่ดำรงตำแหน่งสาธารณะ แม้ว่าจะไม่มีตำแหน่งอย่างเป็นทางการก็ตาม
มุจตาบา ซึ่งมีเคราสีขาวปนดำและสวมผ้าโพกศีรษะสีดำของ “เซย์ยิด” ผู้สืบเชื้อสายจากศาสดามูฮัมหมัด ถูกบางคนมองว่ากำลังบงการอยู่เบื้องหลังอำนาจในอิหร่าน และเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลอย่างเงียบเชียบที่สุดคนหนึ่งในอิหร่าน
เอกสารทางการทูตของสหรัฐฯ ซึ่งเผยแพร่โดยวิกิลีกส์ในช่วงปลายทศวรรษ 2000 ระบุว่า มุจตาบาเป็น “ผู้มีอำนาจเบื้องหลังเครื่องแต่งกายทางการทูต” และได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็นบุคคล “ที่มีความสามารถและทรงอิทธิพล” ภายในระบอบการปกครองของอิหร่าน
มุจตาบาถูกมองว่าใกล้ชิดกับกลุ่มอนุรักษนิยม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื่องจากความสัมพันธ์ของเขากับกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ซึ่งเป็นกองกำลังทางอุดมการณ์ของกองทัพสาธารณรัฐอิสลาม
ความสัมพันธ์นั้นย้อนกลับไปถึงช่วงที่เขาประจำการอยู่ในหน่วยรบในช่วงปลายสงครามระหว่างอิรักและอิหร่าน ซึ่งกินเวลาระหว่างปี 1980-1988
ทรัพย์สินมูลค่ากว่า 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ประกาศคว่ำบาตร มุจตาบา คาเมเนอี เมื่อปี 2019 ในช่วงวาระแรกของประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ โดยระบุว่า มุจตาบาเป็นตัวแทนของผู้นำสูงสุด “แม้ว่าจะไม่เคยได้รับการเลือกตั้งหรือแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งในรัฐบาล นอกเหนือจากการทำงานในสำนักงานของบิดาก็ตาม”
กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ระบุว่า อาลี คาเมเนอี ได้ “มอบหมายความรับผิดชอบในการเป็นผู้นำบางส่วน” ให้แก่บุตรชายของเขา “ซึ่งทำงานอย่างใกล้ชิด” กับกองกำลังรักษาความปลอดภัยของอิหร่าน “เพื่อผลักดันความทะเยอทะยานในการสร้างความไม่มั่นคงในภูมิภาคและเป้าหมายในการกดขี่ภายในประเทศของบิดา”
ฝ่ายตรงข้ามกล่าวหาว่ามุจตาบามีบทบาทในการปราบปรามอย่างรุนแรงที่เกิดขึ้นหลังจากการเลือกตั้งใหม่ของประธานาธิบดีหัวอนุรักษนิยมสุดโต่ง มาห์มูด อาห์มาดิเนจาด ในปี 2009 ซึ่งจุดชนวนให้เกิดการเคลื่อนไหวประท้วงครั้งใหญ่
จากการสืบสวนของสำนักข่าว Bloomberg ซึ่งอ้างแหล่งข่าวที่ไม่เปิดเผยชื่อและรายงานจากหน่วยข่าวกรองตะวันตกพบว่า มุจตาบา คาเมเนอี มีทรัพย์สินมูลค่ากว่า 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
จากการสืบสวนพบว่า เงินจากการขายน้ำมันถูกนำไปลงทุนในอสังหาริมทรัพย์หรูในอังกฤษ โรงแรมในยุโรป และอสังหาริมทรัพย์ในดูไบ ผ่านบริษัทบังหน้าในเขตปลอดภาษี
ข้อกล่าวหาเรื่องการแทรกแซงทางการเมือง
ชื่อของมุจตาบาเริ่มเป็นที่รู้จักในวงกว้างครั้งแรกในการเลือกตั้งประธานาธิบดีปี 2005 ซึ่งส่งผลให้ มาห์มูด อาห์มาดิเนจาด นักการเมืองสายแข็งที่ได้รับความนิยมได้รับชัยชนะ
ในจดหมายเปิดผนึกถึงคาเมเนอี เมห์ดี คาร์รูบี ผู้สมัครสายปฏิรูป กล่าวหามุจตาบาว่า แทรกแซงการเลือกตั้งผ่านกลุ่มกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) และกองกำลังบาซิช ซึ่งแจกจ่ายเงินให้กับกลุ่มศาสนาเพื่อช่วยให้อาห์มาดิเนจาดชนะการเลือกตั้ง
4 ปีต่อมา มุจตาบาเผชิญกับข้อกล่าวหาเดียวกันอีกครั้ง การได้รับเลือกตั้งใหม่ของอาห์มาดิเนจาดจุดชนวนให้เกิดการประท้วงครั้งใหญ่ทั่วประเทศที่รู้จักกันในชื่อขบวนการสีเขียว ผู้ประท้วงบางส่วนตะโกนคำขวัญต่อต้านความคิดที่ว่ามุจตาบาจะสืบทอดตำแหน่งผู้นำสูงสุดของอิหร่านต่อจากบิดาของเขา
มุสตาฟา ทาจซาเดห์ ซึ่งดำรงตำแหน่งรองรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยในขณะนั้น อธิบายผลการเลือกตั้งว่าเป็น “รัฐประหารทางการเลือกตั้ง” เขาถูกจำคุกเป็นเวลา 7 ปี ซึ่งเขาอ้างว่าเป็นเพราะ “ความประสงค์โดยตรงของ มุจตาบา คาเมเนอี”
มิร์-ฮอสเซน มูซาวี และเมห์ดี คารูบี ผู้สมัครสายปฏิรูป 2 คน ถูกกักบริเวณในบ้านพักหลังการเลือกตั้งปี 2009 ในเดือนกุมภาพันธ์ 2012 มุจตาบาได้พบและขอร้องให้มูซาวียุติการประท้วง
บางคนเชื่อว่า มุจตาบาซึ่งสูญเสียพ่อ แม่ และภรรยาไปจากการโจมตีของสหรัฐฯ และอิสราเอล จะไม่ยอมจำนนต่อแรงกดดันจากชาติตะวันตก
แต่เขายังเผชิญกับภารกิจที่ยากลำบากในการรักษาความอยู่รอดของสาธารณรัฐอิสลาม และโน้มน้าวให้ประชาชนเชื่อว่าเขาคือบุคคลที่เหมาะสมที่จะนำพาประเทศออกจากความล่มสลายทางการเมืองและเศรษฐกิจ
ประวัติการเป็นผู้นำของเขายังไม่ได้รับการพิสูจน์อย่างเป็นรูปธรรม และความรู้สึกที่ว่าสาธารณรัฐอิสลามอิหร่านกำลังกลายเป็นระบบสืบทอดตำแหน่งทางสายเลือด อาจยิ่งทำให้ความไม่พอใจของประชาชนเพิ่มมากขึ้น
หลังได้รับตำแหน่ง มุจตาบาตกเป็นเป้าหมายทันที รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของอิสราเอลกล่าวเมื่อสัปดาห์ที่แล้วว่า ไม่ว่าใครจะได้รับเลือกให้เป็นผู้สืบทอดตำแหน่งของ อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี จะเป็น “เป้าหมายที่ชัดเจนสำหรับการกำจัด”
การขึ้นสู่อำนาจของมุจตาบาเป็นสัญญาณที่ชัดเจนว่า กลุ่มหัวรุนแรงในสถาบันการปกครองของอิหร่านยังคงมีอำนาจอยู่ และอาจบ่งชี้ว่า รัฐบาลไม่มีความปรารถนาที่จะตกลงหรือเจรจาในระยะสั้น
Photo by – / KHAMENEI.IR / AFP
